زردوشت يالاني

زردوشت يالاني

   

  ساساني سونراسي فارس يئنيلگه سيندن سونرا اوزرينده دورولان مؤوضوعلاردان بيري ده زردوشت مسئله سی اولموشدور. تاريخی بلگه لره داياناجاق اولورساق، ايسلامدان اؤنجه هئچ بير قايناقدا زردوشت آدينا راستلانماماقداييق. ساساني مغلوبييتي کيچيک حاديثه  دئييلدي. 427 ايل بؤلگه ني ايداره ائتميش اولان فارسلار بو يئنيلگه ايله تاريخي بير شوکا اوغراديلار. بعضي قايناقلاردا ساساني پئرسييا اؤلکه سي نين 30-25 ميليون آراسیندا اهاليسي نين اولدوغو يازيلماقدادير. بو قدر قالاباليغين قيسا سوره ده کيتابي عرب ديلينده اولان ايسلامي قبول ائتمه لري مومکون دئييلدي. بو اوزدن ده ايسلامييته قارشي چئشيدلي تپکيلر اورتايا چيخدي. مأوالي اولاراق گؤرونن ساساني يوردداشلاري سونراکي دؤنملرده شيعه لشمه يه باشلاديلار. اينديکي عيراقدا مؤوجود اولان شيعه لر آنلاشيلان عربلشميش فارسلاردان عيبارتدير. چونکو او زامانکی عربلرين سايي چوخ آشاغي رقمله بللي ائديلميشدير. عربلرين ان بؤيوک شهري اولان مدينه نين حضرت محمد زامانيندا 10 مين نوفوسا صاحيب اولدوغو بليرتيلمکده دير. ساسانيلرين مرکزي اراضيسي نين اينديکي عيراق اولدوغونو بيليريک. باشکندلري مداين ده اينديکي عيراقدا يئرلشيردي. باشکندين و ديگر بؤيوک شهرلرين کاهينلري اؤلکه ني ترک ائده رک اساسن ده هينديستانا سيغينديلار.

  8-7 – جی يوزايللرده ايسلام دينيني قبول ائتمه ين يوز مينلرله ماقلار (زردوشتچولر) کؤچوب هينديستانا گئتديلر. اونلارين چوخو فارس اولدوغو اوچون اونلارا بو گون ده فارسلار دئييلير. بير معلوماتا گؤره، اونلارين سايي 100 مين، باشقاسينا گؤره، 150 ميندير.[1] هينديستانا سيغينان ساساني فارس کاهينلري بو اؤلکه نين قوجئرات بؤلگه سينده ساساني فارس خاطيرلريني متنلشديرمه يه چاليشميشلار. بو متنلشديرمه سورجينده قايناق گؤستريلمه دن، يالنيزجا ايسلامييته قارشي ساساني اينانج دوزه نيني قوروما ايستگي اورتايا چيخميشدير. ساساني اينانجلاريني متنلشديرمه يوزايللر بويونجا داوام ائتميشدير. يوزايللر بويونجا سورن بو چاليشمالار “زردوشت” و “آوئستا” کيمليگي اوزرينه مرکزلشميشدير. 19-جو عصردن اعتيبارن باشلايان مودئرن فارس ميللييتچيليگي ايله باتي اوريئنتاليستلري نين چاليشمالاري بو دوغرولتودا بوتونلشه رک ايراني کيمليگين اينشاسي ايستيقامتينده بيرليکده چاليشماغا باشلاميشديلار. اؤزلليکله 1925-جي ايلدن سونرا ايراندا ايقتيدارين بوتون ايمکانلاريني الينده بولوندوران فارس تاريخچيليگي اسکي ساختا متنلره داياناراق مودئرن زردوشت ايجاد ائتمگي پلانلاميشدير. روسييا ايستيلاسيندا بولونان آذربايجانین آخساق تاريخچيليگي ده فارس-شعوبي قايناقلارينا داياناراق زردوشتلوگو آبارتماغا چاليشميشدير. باخاليم گؤره ليم کي، گئرچکدن تاريخده زردوشت آديندا بير پئيقمبر اولموشمودور؟ زردوشت کيمليگي اوزرينه يازيلان قايناقلارا ديقت ائده ليم: 

  “زردوشتيلرين ديني کيتابي نين آدي آوئستادير. آوئستا بئش بؤلومدن و يا بئش کيتابدان اولوشماقدادير. هر بؤلوم موختليف زامانلاردا تدوين ائديلميشدير. ان اسکي نوسخه نین زردوشتون اؤز زامانينا عآيد اولدوغو سانیلیر. بو نوسخه زردوشت پئيقمبرين سؤزلريني و تعليملريني ايچه رمکده دير. بو نوسخه زردوشتون اؤيرنجيلري طرفيندن حاضيرلانميشدير. داها سونرا زردوشتيليگين دين بيلگه لري اونا يئني شئيلر آرتيرميشلار. بؤيله جه بئش بؤلوملو آوئستا تشکيل ائديله رک واحيد ديني کيتاب مئيدانا چيخميشدير.”[2] بو وئريلره گؤره بلکه ده زردوشتون کيتابلاريندان سانکي سادجه بير نئچه يارپاق تاپيلميشدير. بو يارپاقلاري بيرلشديره رک واحيد ديني متن مئيدانا گتيرميشلر.

  “آوئستانين هانسي تاريخده واحيد کيتاب حالينا گلديگي تاريخ بللي دئييلدير. آنجاق ميلاددان اؤنجه 6-جي يوزايلده کوروش طرفيندن تاسيس ائديلن هخامنشيلر زامانيندان باشلاياراق ميلاددان اؤنجه 4-جو عصرين اورتالارينا قدر يازيلي اولاراق آوئستا مؤوجود اولموشدور. بو زامان ديليمينده آوئستادان ايکي نوسخه الده اولموشدور. بو نوسخه دن بيري ايندي ويران اولان هخامنشيلرين باشکندي ايستخرده و ديگري ده زردوشتون دوغدوغو آذربايجانين بؤيوک شيز آتشگاهيندا ساخلانيليرميش. روايتلردن آنلاشيلديغينا گؤره او زامان آوئستا مين بؤلومدن عيبارت ايميش و 21 نسقه آيريليرميش. ايسکندرين سالديريسيندان سونرا ساسانيلر زامانيندا دا آوئستانين داغينيق يارپاقلاري بير آرايا گتيريليرکن 348 بؤلومدن عيبارت متن حالينی بولموشدور. بو روايته گؤره ساساني آوئستاسي اسکي آوئستانين اوچده بيريندن عيبارت اولموشدور. مشهور شرقشوناس وئسته گؤره ساساني دؤنمينه عآيد اولان آوئستا 345700 سؤزدن عيبارت ايميش. آنجاق گونوموزده اليميزده بولونان آوئستا ساساني دؤنمينده کي نين دؤردده بيري قدر، يعني 83 مين کلمه دن عيبارتدير.”[3] بو روايتلره دايانان بيلگيلري تاريخي قايناق سايماق اولارمي؟ هخامنشيلر اؤز کتيبه لريني بابيل ديلينده و اليفباسيندا يازميشلار. او زامان آوئستاني کوروش زامانيندا هانسي ديلده و اليفبادا يازا بيلرديلر؟ داريوش ايسه اؤز شخصي سؤزلريني ميخي فارس خطي ايله يازميش، آنجاق ساراي ديلي آراميجه اولموشدور. او زامان آوئستا هانسي اليفبادا و ديلده يازيلميشدير؟ مودئرن آراشديرماچي بو افسانه لره اينانماليديرمي؟ هم فارس ميللييتچيليگي محورلي تاريخ آنلاييشي و هم ده باتيلي شرشوناسلار بو اساسسيز ايديعالاريندا ايصرار ائديرلر کي، ايسکندر گلمه سه  ايميش آوئستا يوخ اولماياجاقميش! بو افسانه لري اينجه له ييب يانليش و يالان اولدوقلاريني ايفشا ائتمه نين زاماني گلمه ميشمي؟ زردوشت و اونون آوئستا آدلي اثري نين تاريخده اولماديغيني و ايسلامدان سونرا حاضيرلانديغيني اعتيراف ائتمه نين زاماني گلمه ميشمي؟

  “بئله نتيجه آلماق مومکوندور کي، روحون قالارليليغي، ايکينجي دونيا، قييامت گونو، جنّت و جهننم کيمي تؤوراتين، اينجيلين و قورانين مئتافيزيک گؤروشلري مزدايليکدن ائتکيلنميشدير. فلسطين فارس اؤلکه سي اولدوغوندا بو آنلاييشلار تؤوراتا کئچميشدير”[4] بورادا گؤروندويو کيمي اؤنجه موکممل بير آوئستا تصوير ائديلير و سونرا دا اونون تؤوراتا و ديگر کيتابلارا ائتکيسي اوزرينده دورولور. آنجاق تؤوراتين بعضي بؤلوملري بورادا نظرده توتولان هخامنشيلر تاريخيندن اؤنجه متنلشميشدي. بو افسانه لر ايرَليده گؤره جگيميز کيمي آذربايجان تاريخچيليگيني ده اؤز هيپنوزونا سالميشدير. ائلچيبي ده بونا بنزر ايديعادا بولونماقدادير: “آوئستا” بيرينجي بؤيوک تحريفه هخامنشیلر دؤورونده اوغراديلميش، حاکيم سولاله نين نوماينده لري نين گؤستريشي ايله بو کيتابا افسانه وي حؤکمدارلار و اونلارين دا اؤزلري حاققيندا ناغيللار، داستانلار سالينميشدير.[5] آنجاق بو آوئستانين نئجه و کيملر طرفيندن نه شکيلده متنلشديريلديگي روايتلردن اؤته يه کئچمه مکده دير.  

  “آوئستانين نثري هماهنگ دئييلدير. چونکو آوئستانين اؤنملي بير بؤلومو نثر دئييل، هئجالي منظومه لردير. بونلار دا چئشيدلي دؤنملرده قلمه آلينميش موختليف دئويرلرده ده اوزرينده ال گزديرميشلر. يالنيز پهلوي نثري نين اؤرنگي کيمي سونولدوغوندان بيز اونو اسکي نثر ميراثي کيمي تعريف ائتميشيک. آوئستانين مخصوصلوغو سونراکي دؤنملرده پهلوي نثرينده، حتّی ايسلامدان سونراکي مرحله لرده و شاهنامه منظومه سينده؛ اسکي چاغدا براهما ادبيياتيندا گؤرولموشدور. اونون اؤزتي بوندان عيبارتدير: 

  1-            تانريلاري، اشرافي آشيري وصفلرله اؤوه رک اونلارا يوکسک لقبلر وئرميش و پيس ايش گؤرنلره چيرکين صيفتلر تاخميشدير.

2-              سؤزلر، ايفاده لر و جومله لر تکرار ائديلميشدير. فارس ديلينده کي  ترجيحي-بند کيمي تکرارلار واردير. (ايفاده لرين، جومله و عيباره لرين تکراري آري (هيند-ايران) نثر و نظمينه مخصوص دئييلدير. تؤورات و اينجيلده ده بو تکرارا راست گلينمکده دير. سانکي “تکرار” اسکي ادبيياتين بير اؤزلليگي اولموشدور. بو اؤزلليک 10 و 11-جي عصرين فارسجا نظم و نثرينده گؤرونمکده دير. طبري نثرينده، فيردووسي و دقيقي نين شاهنامه نظمينده ده گؤزه چارپماقدادير).

3-              بير فعل بير نئچه جومله ده ايشلنسه ده، اونو يئنه ده تکرار-تکرار قوللانميشلار. ضمير و ايسملري ده عئيني شکيلده. ايسلام دؤنه مي نثرده بونا راست گلمه مکده یيک.

  4-            نثرده قيسا جومله لر قوللانيلميشدير. بونو ظاهيرن نظمين نثره تاثيري کيمي آنلايا بيلريک. 

  آوئستادا باشقا اؤزلليکللر ده وار. بونو شئيرين تورلري نين تاريخي اوزرينه آچيقلاملارلا آنلاماق مومکوندور. چونکو آوئستا، اصلینده نظمدير. گؤزه چارپان نسرلر ده نظمين تاثيري ايله يازيلميشدير.” [6]

  بو آراشديرماچي نين اوزرينده دوردوغو نثر چئشيدليليگيني، يالنيز ايسلامدان سونرا پهلوي ديلي و اليفباسيندا يازيلان اثرلرده گؤرمک مومکوندور. ايسلامدان اؤنجه بو نثر چئشيدليليگي گؤرونمه مکده دير. بو دا آوئستانين ايسلامدان سونرا اولوشدورولدوغونا ايشاره دير. ايسلام اؤنجه سي متنلرده بو چئشيدليليک نه اسکي فارسجادا، نه ده اورتا پهلوي ديلينده گؤرولموشدور. چونکو او دؤنملردن ميراث قالان کتيبه لر مؤوجوددور. او کتيبه لرله آوئستا آراسينداکي متن بنزشيمينه راست گلميريک. هخامنشيلر، اشکانيلر و ساسانيلر زامانيندا داش، گؤن، سيککه و قابلار اوزرينه يازيلان يازيلار آوئستانين کولتورل دَيَري حاققيندا هئچ بير بيلگي وئرمه مکده دير. بو دورومدا بؤيله بير نتيجه چيخارماق مومکوندور: يا بو آوئستا صانديقلاردا گيزلين ساخلانيرميش کي، او زامان زردوشتچو کاهينلرين  نه يي و هانسي متني اساس آلاراق خالقا ديني وعظ وئرديکلري سوال اورتايا چيخير. يا دا ايسلامدان سونرا عرب و ايسلام دوشمنليگي اولوشدورماق اوچون تشکيل ائديلن آوئستا ماجراسي افسانه دن باشقا بير شئي اولماميشدير.[7]

  “خولاصه، آوئستا کيتابي اوزون زامان سينه دن سينه يه قورونوب ساخلاندي. هر احتيمالا گؤره اشکانيلر دؤنه مي بيرينجي بلاش و يا ساسانيلرين ايلک چاغلاريندا اونو يايقين اولان آرامي ديلي و خطي ايله يازماق ايسته ميشلر... آنلاشيلان او زامان مؤوجود اولان خطلرين هئچ بيريسي بو احتيياجي برطرف ائده بيلمه ميشدير. بو اوزدن ده آرامي خطيندن ايقتيباس ائديلن پهلوي خطي اوزرينه مؤبيدلر يئني خط ايجاد ائتميش و آوئستاني بو خطله يازميشلار. بو خطين ايجاديندا چوخ ديقت و زامان نظره آلينميشدير. هر احتيمالا گؤره مؤبيدلردن و روحانيلردن بير هئيت بو خطي ايجاد ائتميشلر...”[8] “اردشير بابکان تنسيري گؤرَولنديرميش کي، داغينيق آوئستاني بير آرايا گتيرسين. اردشير بابکانین اوغلو شاپور دا بو ايشه داوام ائتميش. سونوندا آوئستاني 21 نسق اولاراق توپلاميشلار.” [9] ديقت ائديلرسه، بو بيلگي ده احتيماللار اوزرينده دورماقدادير. بورادا خطين ايجادي مثله سي دوغرو اولسا بيله، بو ايشين اشکانيلرين سونلاريندا و ساسانيلرين اوللرينده گئرچکلشديگيني هانسي تاريخي قايناغا داياناراق ايثبات ائده بيلريک؟ اؤرنگين بو افسانه نين 9-10-جو عصرلرده اويدورلماديغيني نئجه ايثبات ائتمک اولار؟ آوئستانين خطي و ديلي نين چوخ اؤزل اولدوغو و يالنيز مؤبيدلر و روحانيلرين بونو آنلايا بيلديکلري آچيقلانماغا چاليشيلماقدادير. بو نظرييه بو خطين و ديلين ده ظاهيرن چوخ گوجلو اولدوغونو ساوونماقدادير. بؤيله اؤنملي ديني متني يازماق اوچون بو ديلي قوللانميشلارسا، او زامان ندن بؤيله اؤنملي بير ديل خالقين ايله تيشيم ديلي اولماميش و يالنيزجا آوئستا يازيميندا ايستيفاده ائديلميشدير؟ چونکو تاريخ بو ديلين خالقين آراسيندا قوللانيلماسي ايله ايلگيلي هئچ بير بيلگي وئرمه مکده دير. حتّی بو ديلين سارايلاردا دا ايستيفاده ائديلمه سي ايله باغلي بيلگي يوخدور. ان اؤنملي مسئله ايسه بودور کي، بو پهلوي ديلي اشکاني سونو و ساسانيلرين ايلک چاغي نين ايجاديديرسا، او زامان هخامنشيلري و کوروشو زردوشتي اولاراق گؤرمه مک گره کير. چونکو کوروش پهلوي ديليني بيلميردي و پهلوي ديلي کوروشدان 700 ايل سونرا ايجاد ائديلميشدير. بوتون بو افسانه لري قبول ائده جک اولورساق، او زامان هخامنشيلر آوئستاسي اوچون ده بير خط و ديل اويدورماق ضرورتي اورتايا چيخاجاقدير.[10]

  “زردوشت آذربايجاندا اورمو شهري نين ياخينليغيندا و يا اورمونون اؤزونده دونيايا گلميشدير. شهريستاني نين دئديگينه گؤره آتاسي آذربايجاندان و آناسي رئيدن اولموشدور. آنجاق زردوشتيليک آذربايجاندا دئييل، بلخ طرفينده يايقينلاشميشدير. چونکو زردوشت ايشه باشلارکن بلخه گلميش و اورادا اؤيرتيلريني حاضيرلاميشدي. بلخده قوشتاسب شاه اونو خوش قارشيلاميش. شاهين يارديمي ايله بو يئني دين گوجلنمه يه باشلاميشدير. ساري دريليلرين ائتديکلري بير سالديريدا اؤلدورولدو. يازيرلار کي، تورانلي بير تورک اونو اؤلدورموشدور.”[11] زردوشت حاققيندا بو قدر توتارسيز بيلگيلرلرله اونو تاريخي شخصييت کيمي قبول ائتمک اولارمي؟ 

  ائلچيبي ايسه، يوزايللر بويونجا زردوشت حاققيندا اويدورولان بيلگي و بلگه لره داياناراق اونو آذربايجان ميللييتچيسي کيمي گؤروب و غورور قايناغي اولوشدوماغا اوستونلوک وئرميشدير: “ياسنا يئتميش ايکي (72) بؤلمه دن عيبارتدير، اونون يالنيز بير بؤلمه سي قاتالار آدلانير. دونيادا تانينميش زردوشتلوک شوناسلار و آوئستاشوناسلار بيرگه فيکره - سونوجا گله رک بيلديريرلر کي، يالنيز بو قاتالار و بير سيرا ونديداد زردوشتون اثريدير و “آوئستا”نين ان اسکي بؤلمه لريدير. بيز حؤرمتلي اوخوجونون بونا آيريجا ديقت يئتيرمه سيني ايسته ييريک: چونکي سؤيله يه جگيميز فيکرين اؤنملي خطلريندن بيري بودور و چوخ حسساس بير چيخيش نؤقطه سيدير. بئله کي، گؤرکملي آذربايجان داهيسي زردوشت دونيادا ايلک تک آللاهليق دين سيستئميني يارادان بشر دوهالاريندان اولموشدور. مين-مين يازيقلار اولسون کي، فارس افسانه چي، شاهچي، افسونچو ذهنيتي تکتانريلي زردوشتلوک دينيني ائله بير حالا سالميشدير کي، بو دين سونرادان يا ايکي يارادانلي، يا دا چوخ آللاهلي دين کيمي قبول ائديلميشدير. بو، شووينيست و افسانه چي، ناغيلچي فارس ذهنيت و نيتي نين آذربايجان تورک خالقينا ووردوغو ايلک اؤلومجول يارالاردان بيريدير!”[12] ائلچيبي مشهور آوئستاشوناسلارين آديني کيتابيندا وئرمه ميشدير. ائلچيبگين ايشاره ائتديگي بو مشهور زردوشت و آوئستاشوناسلار، اصلینده 19-جو عصردن سونرا اورتايا چيخاراق ايراني کيمليک آدي آلتيندا اينديکي ايراندا تورک-عرب وارليغيني اينکار ائدن سؤزده اوزامانلار اولموشلار. فارسلار اوچون اوستونلوک دوشونجه سي ياراتماق ايسته ين باتيلي آراشديرماچيلار ايلک نؤوبه ده تاريخده آدي و ايزي اولمايان زردوشت آديندا بير داهيني وارميش کيمي گؤسترميشلر و سونرا دا بو فارس کؤکنلي زردوشتون، حتّی قوراني دا ائتکيله ديگيني ساوونموشلار. بو دا البتته فارس ميللييتچيليگي نين کؤنلونو اوخشايان دويقولار اولموشدور. ائلچيبي ايسه، تاريخده اولمايان داها ساختا قايناقلارا داياناراق وار ائديلن زردوشتون فارس دئييل، آذربايجانلي و يا تورک اولدوغونو ساوونماقدادير. آنجاق زردوشت و آوئستانين سونرادان مؤوجود ائديلن متنلرينده ندنسه بير تک کلمه ده اولسون تورکچه سؤزله قارشيلاشميريق. زردوشت تورکموشسه اونون آوئستاسي هانسي ديلده يازيليبدير؟    

  “نيبئرگين زردوشتلوکله باغلي دَيَرلنديرمه سي اينامسيزجادير. آنجاق زردوشته اينانانلار دا اونون کيمليگي حاقدا هئچ بير علمي بيلگي اورتايا قويماميشلار. زردوشت آدلي ذکالي اينسانلا ايلگيلي هئچ بير اسکي ميللي سند مؤوجود دئييلدير.[13] خانيم مئري بويس زردوشتچولوکله باغلي اوچ جيلددن اولوشان کيتاب يازميشدير. “بو کيتاب سون زامانلار هينديستاندا قوجئرات ديلينده عيارلانميش قايناقدان يارارلانميشدير.”[14] آنلاشيلديغي کيمي زردوشت حاققينداکي بيلگيلر زامانيميزا داها دا ياخينلاشماقدادير. هئچ ده اسکي متنلرله دايانماماقدادير.

  “ماکيدونييالي ايسکندر طرفيندن يانديريلان اصل “آوئستا” 1200 اينک دريسينه يازيلميشدي... کيمسه هخامنشيلرين دؤنمينده آوئستا يازيلاريندان بؤيوک کيتابخانالار دوزلده جک قدر ترققي سوييه سي نين وار اولدوغونو گئرچکچي و اينانديريجي تصوور ائده بيلمز. ادبي اينکيشاف او دؤنمده بو سوييه ده ايميشسه، ديني عنعنه لرين جؤوهري اساس نومونه لرين يانديريلماسي ايله داغيلماز، محو اولمازدي. هخامنشيلرين سونونا ياخين بير دؤنمده تاماملانان ايلک يهودي تؤوراتي ميلاددان 70 ايل سونرا اورشليمده داها چتين بير بلايا معروض قالدي. خاطيرلاتماق گره کير کي، ايسکندرين قلبه سيندن سونرا هخامنشي اؤلکه سينده ديني بؤحران اورتايا چيخمادي. ديني دوروم اسکيدن اولدوغو کيمي داوام ائتدي و اسکي تانريلاري دييشديره جک يئني بير دين اورتايا چيخمادي. تاريخيني دقيق بيلديگيميز يونان ادبيياتيندا “آوئستان”ين يونانجايا ترجومه سي ايله باغلي هئچ بير کيچيک اثره ده راستلانيلماميشدير. ايسکندردن اؤنجه مؤوجود اولان “آوئستا” سادجه خيالين ياراتديغي بير شئيدير. بو حاقدا مؤوجود اولان روايتلر افسانه دن اؤته يه کئچمه مکده دير.”[15] بئله ليکله بير قروپ اينانير کي، مدنييتي اوندان اثر-علامت قالماياجاق سوييه ده محو ائتمک اولار. بو سادلؤوحلوک جيدي آراشديرمادان يايينمانين ان آسان يولودور. توتاليم کي، بو ايديعالار دوغرودور و ايسکندرله عربلر هخامنشي و ساساني مدنييتيني اؤيله سينه محو ائتميشلر کي، حتّی او کيتابلارين آدي و متنلرين مضمونو دا اينسانلارين خاطيره سيندن سيلينميشدير. او زامان هخامنشيلرين باشلانقيجيندان ساسانيلرين چؤکوشونه قدر داوام ائدن 1200 ايلليک اوزون سوره ايچينده ندن بو قدر هئيکل تراشلار، حججارلار زردوشتون آديني بير داشا، بير کتيبه يه قازماميشلار؟ ان چوخو دا صيرف مذهبي تبليغات مقصدي ايله يازيلميش اولان بو قدر کتيبه لرده ندن زردوشتون آدينا راستلانيلمير؟[16] ان اؤنملی سوآل ایسه بودور کی، 1200 اینک دریسنه یازیلان آوئسیتانی هانسی کیتابخادا ساخلاییرمیشلار؟ دینی بیر کیتاب هر حالدا بیر نوسخه دن اولوشماز. یعنی ان آز باشکند و دیگر بؤیوک شهرلرده بیر نئچه نوسخه 1200 اینک دریسنه یازیلاراق مؤوجود اولمالی تایدی. بو قور درینی هانسی کیتابخانایا یئرلشدیرمک اولار؟  “زردوشت بلکه ده ميللاددان 600 ايل اؤنجه، بوددا ايله عئينبي زاماندا ياشاميشدير.”[17] گؤروندويو کيمي زردوشت کيمي بير پئيقمبرين تاريخي وارليغي “بلکه”لردن اؤته يه کئچمه مکده دير.   “زردوشتله ايلگيلي بير چوخ موباحيثه لر مؤوجوددور. بير قيسيم اونون ميللاددان 6000 ايل اول ياشاديغيني سؤيله يير. “[18] نه يونانليلار، نه سوريانيلر، نه ده ائرمني يازارلار زردوشتون “آوئستا”سي و آوئستادا کئچن گاهلاري حاقدا بيلگي وئرمه ميشلر.[19]

  “ايسلامي قايناقلاردا زردوشتچولوک ايلاهي دينلردن بيري ساييلير و زردوشتيلر کيتاب اهلي کيمي قبول ائديلرلر.”[20] ايسلامين هانسي قايناغيندا زردوشت و زردوشتيليک حاققيندا بيلگي وئريلميشدير؟ بونلار آچيقلانمير. مجوسيليک بللي اولدوغو اوزره زردوشتيليک دئييل، ايسلام اؤنجه سي اورتا دوغودا يايقين اولان بير چوخ اينانج نؤوعلريني ايچينه آلان قاورام اولموشدور.

  بعضي روايتلرده زردوشتلويه سماوي کيتاب دا اويدورموشلار. “حضرت علي مجوسيلرين کيتابي نين اولدوغونو سؤيلر.”[21] شئيخ طوسي زردوشتيلرين سماوي کيتابلاري نين اولدوغونو يازار.[22] بو بيلگيلر باشدان سونا قدر تاريخي قايناغي اولمايان رئکلاملاردان عيبارتدير. صفويلردن سونرا ديريلميش اولان ساسانيليگين حضرت علي و ديگرلري نين آدينا ساختا قايناقلار اولوشدورماسيندان باشقا بير شئي دئييلدير. حضرت علي هارادان بيليرميش بونو؟ آوئستانين سماوي کيتاب اولماسي دوغرو ايسه، او زامان او، وحي اثري بير اوروندور. وحي اثري اورونلرين ديلي، پئيقمبري، اونا اينانان اهالي حاققيندا تاريخده بيلگي اولمازمي؟    

  “سندن اؤنجه پئيقمبرلر گؤندرديک. اونلاردان بير قيسمي حاققيندا سنه بيلگي وئرميش بير قيسمي حاققيندا دا بيلگي وئرمه ميشيک. تانري نين ايذني اولمادان هئچ بير پئيقمبر اؤزوندن آيت گتيره بيلمز. تانري امري گلينجه ده حاق اويقولانير و او زامان باطيلي سئچنلر ضرره اوغراياجاقلار.”[23] “بو آيتدن يارارلاناراق قوراندا آدلاري کئچمه ين رسوللار و نبيلر حاققيندا دوشونمک اولار. اونلارين سايي قوراندا کئچندن داها آرتيقدير.”[24] صفوي سونراسي شيعه-فارس محورلي قوران اوزرينه ائديلن آچيقلامالاردا زردوشتون وارليغي ايله باغلي قوران قایناقلی بیلگی اولوشدورما چاباسي اورتايا چيخميشدير.

  “آراشديرماچيلار آراسيندا يايقين اولان گؤروشه گؤره ايرانلي آرييا عيرقليلر هينديستانداکي سويداشلاري کيمي دوغاپرست اينانجا صاحيبميشلر. “زردوشت” آديندا بير پئيقمبرين ظوهورو ايله تؤوحيده و تکتانريليغا يؤنلميشلر.”[25]  10-جو يوزايلين جوغرافيياجيسي کيمي تانينان علي ايبني حوسئينعلي مسعودي “ايران ساکينلريني زردوشتي اولاراق بيلينير و اونلارين کيتابلاري “آوئستادير.” دئمیش.[26] ديقت ائتمک لازيم. زردوشت حاققيندا قايناق گليب 10-جو عصره چاتدي. “زردوشتون تاريخده اولدوغو دؤنم دقيق اولاراق بللي دئييلدير. بير قيسيم اونون ميلاددان 600 ايل اؤنجه[27] و بير قيسيم ايسه ميلاددان 6000 ايل اؤنجه ياشاديغيني وورقولارلار.”[28] زردوشتون دوغوم يئري آذربايجان، رئي و افقانيستان اولاراق سانيلماقدادير. هارادا بو ايدئولوژي گرک اولموشسا، زردوشتو اورايا عآيد ائتميشلر. “آوئستا آدلانان کيتاب بؤيوک احتيماللا ايسلامدان سونرا شکيللنديريلميشدير.“[29] ان اسکي آوئستا نوسخه سي 1325-جي ايله عآيددير. بو نوسخه دانمارکادا ساخلانماقدادير.[30] “اوزون سوره ساسانيلرين يؤنتيمينده ياشايان عربلر ندنسه ساسانيلرين کيتابلاري نين اولدوغونو گؤرمه ميشلر. بو اوزدن ده حضرت پئيقمبره و حضرت علييه اعتيراض ائديرديلر کي، ندن ساساني اهاليسيني کيتاب اهلي اولاراق نيتله مکده ديرلر؟”[31] ديقت ائتمک گره کير کي، “الکافي” ساساني-شيعه متنيدير و ايسلاملا علاقه سي يوخدور. چونکو الکافي کيمي ساساني-فارس-شيعه نوستالژيسي ايله يازيلان اثرلر هر اولايدا حضرت پئيقمبرين يانينا حضرت عليني ده سوخماغا چاليشميشلار. اهالي اعتيراض ائديرسه، پئيقمبره اعتيراض ائتمه ليدير، حضرت علييه نييه اعتيراض ائدير، حضرت علي پئيقمبرمي ايدي؟ بلليدير کي، بونلار اويدورولموش ساختا حديثلردير. “آوئستاني زردوشتيلرين قوتسال کيتابي قبول ائتسک ده، آوئستا اوزرينه آراشديرما آپاران بير چوخ آراشديرماچيلار قاتلارين يالنيز بير بؤلومونون زردوشته عآيد اولدوغو اينانجينداديرلار. قالان قاتلار يا زردوشتدن اؤنجه، يا دا سونرا يازيلميشدي.” [32]

  نئچه مينيلليک زامان ايچينده زردوشتدن هئچ بير بلگه اورتادا يوخ ايکن آوئستانين زردوشته عآيد و زردوشتلوگون اورتا دوغودا يايقين دين اولدوغونو نئجه ايديعا ائتمک مومکوندور؟ هئچ بير بلگه و هئچ بير متن زردوشت و زردوشتچولوکله باغلي مؤوجود دئييلدير.

  “بعضي آراشديرماچيلار قوراندا کئچن “مجوسي” سؤزونو زردوشتلويه برابر بير قاورام اولاراق گؤرمزلر. مجوسيليک بير چوخ اينانيش و تؤره لري ايچينه آلميشدير. اونلاردان بعضيلري مانوييه، مزدکييه، ديسانييه، مرقونييه اولاراق بيلينمکده دير. بونلاردان بيري ده زردوشت طرفيندن تبليغ اولونان زردوشتچولوک اولموشدور کي، بو دا زامان آخيشي ايچينده بير چوخ دَييشيمه معروض قالميشدير.” [33]

  جعفر صاديق “زردوشت مجوسيلر آراسيندا پئيقمبرليک ايديعاسندا بولوندو. بير دسته اونا ايمان گتيردي و بير دسته ده اونو ردد ائديب اوزاقلاشديرديلار. زردوشت بوزقيرلاردا قوردا-قوشا يئم اولدو.” دئمیش.[34] باشقا بير بير دئييشده جعفر صاديق اونو جاماسب آدلانديرميش: “مجوسون بير پئيقمبري وار ايدي. اونو اؤلدوروب کيتابيني ياخديلار. اونون کيتابي  اون ايکي مين اينک دريسينه يازيلميشدي. اونا جاماسب دئييرديلر.”[35] جعفر صاديقين بو سؤزو دوغرو ايسه، “مجوس” سؤزونون “جاماسب”دان تؤره ديگي آنلاشيلماقدادير. بؤيله اولدوغوندا اينديکي آوئستا ايله ده او کيتابين هئچ بير ايليشکيسي اولماميشدير. اسکي تاريخ اوزرينه افسانه واري بيلگيلر وئرن هئرودوت دا زردوشت حاققيندا هئچ بير بيلگي وئرمه ميشدير. هخامنشيلرين هئچ بير کتيبه لرينده زردوشتون آدي کئچمزکن اشکانيلر دؤنمينه عآيد بلگه لرده ده زردوشت آدينا راستلانماماقدادير. “اؤزلريني زردوشتلوگون قورويوجوسو کيمي سونان ساسانيلر ده اشکانيلرين زردوشتي اولدوغونو ردد ائدرلر.”[36] بو گون زردوشتلوک آدي ايله بيلينن آيين، يالنيز ساسانيلر زامانيندا يايقين اولان ديني تؤره لردن عيبارت ايميش. “اهورامزدا” و “اهريمن” صيرف ساساني دؤولت اينانجي نين تؤرتديگي قاوراملار اولموشدور. “ساسانيلرده زردوشت آييني نين نظرده توتدوغو دؤرد سينفي توپلومسال دوزن اولموشدور: 1- روحانيلر. 2- اوردو. 3- تاريمدا چاليشانلار (فئودال و رعيتلري). 4- اصناف (صنعتکارلار).[37] هر صينيفين سينيرلاري و ايمتييازلاري وار ايدي. بير صينيفدن باشقا صينيفه يوکسلمه ايمکاني يوخ ايدي. زنگينليک و ايقتيدار اوست صينيفلرين (اوردو (سااراي) و روحانيلر) آراسيندا پايلاشيليردي. ديقت ائتسک، صفويلرين ده توپلومسال صينيفلري بو بؤلگولردن عيبارت اولموشدور. تام ساسانيلر دؤنمينده اولدوغو کيمي ساسانيليگين ديريليشي اولاراق صفويلردن گونوموزه قدر دين، بللي روحاني صينيفين عؤهده سينه وئريلميش، شاه اوچون ده بللي بير سوي نظرده توتولموشدور. حتّی 1925-جي ايلده آتاتورکو تقليد ائده رک رضا شاه اؤزونو جومهورباشقاني اولاراق دويورماق ايسترکن، شيعه-ساساني-صفوي موللالاري بونا اعتيراض ائده رک “سن اؤزونو شاه اولاراق ائلان ائتمه ليسن” دئديلر. ايسلامدا ديني صينيف دئيه بير صينيف يوخدور. هر کس موسلماندير و کيتابي دا قوران. صفويلردن سونرا اولوشدورولان موللا صينيفي اصلینده ساسانیلیگین ايسلاما قارشي ساواشينین ظفر قازانماسي اولموشدور. ساسانيليگين ايسلام اوزرينده قلبه سي و بو وسيله ايله ده ايراندا تورک-عرب وارليغيني ساساني-شيعه اينانجي ايچينده يوخ ائتمک هدفلنميشدير. ساساني زردوشتچو توپلومونون اؤزلليکلريندن بيري ايلاهييات علمي نين مؤبيدلر و کاهينلر صينيفي نين الينده بولونماسي ايدي. “زردوشتلوکده مؤبيدليک علمي نين نامحرمه اؤيره ديلمه سي ياساقدير. چونکو تانري زردوشته دئميش کي، بو علمي اؤز ائولادلارينا تعليم ائت!”[38] بو، اصلینده 12 ايمامليقدا مؤوجود اولان جفر علمي افسانه سيندن باشقا بير شئي دئييلدير. گويا 12 ايمام معصومدور و اونلار قوتسال بيلگييه صاحيب اولموشلار. بو قوتسال بيلگي نين آدي “جفر” و ”جاميعه” اولموشدور. بو قوتسال بيلگييه ساده اينسانلارين اولاشماق حاققي دا يوخدور. بوتون بونلار ايسلام دوشمنليگيندن و ساساني يانداشليغيندان باشقا بير شئي دئييلدير. ايسلام هر بير آللاه ياراديليشي اولان اينسان اوچون بللي اؤلچو موعين ائتميش، اونا عاغيل وئرميشدير. بو عاغيلين گوجونه او، اؤز ايمانيني و علميني الده ائده بيلر. وحي چاتيسي آلتيندا چاليشمالارينا داوام ائتديکجه آللاه دا اونون حرکتينه برکت قاتار. ايسلام بودور. 12 ایمام قايناقلي قوتسال بيلگيلر دئيه ايسلامدا بير قورال يوخدور. ايسلام چوخ آسان و آنلاشيلان ديندير. صفويلردن سونرا ايسلامين آلقيلانماسي يولوندا قوللانيلان ساساني-شيعه يؤنته مي اونو چتين و آنلاشيلماز دوروما گتيرميشدير. بو دا باشدا ايرانداکي تورکلرين دوشونجه سيني قارانليغا گؤمموشدور.

  “گونوموزده مؤوجود اولان زردوشتلوک آييني ساسانيلر دؤنمينده تبليغ ائديلن زردوشتلوگون قيرائتيدير. ساساني زردوشتلوگو ده اصلینده دؤولت دينيندن باشقا بير شئي دئييلدي. اؤزونو اودون قورويوجوسو اولاراق تانيدان اردشير بابکان شاهليق آتشکده سيني تاسيس ائتميشدي. اردشير بابکان مؤبيدلر مؤبيدي کيمي قبول ائديلميشدي. اردشير بابکانين ساراييندا بو اوزدن ده مؤبيدلر مؤبيدي يوخ ايدي.”[39] بو، دين و اونون ائحکاملاري نين امره باغلي اولدوغونو آنلاميندادير. دين شاهين گؤروشونه گؤره دَييشير. دينين ياراديجيسی آللاه دئييل، شاه اولاراق اورتايا چيخير. صفويلردن سونرا دا ايسلامين ياراديجيسی آللاهين وحيي دئييل، آيتوللاهلارين منافعيي و شاهلارا خيدمت ائدن يؤنتملري اولموشدور. اؤزلري سياسي ايقتيداردا بولوندوقلاريندا ايسه، تام ساساني دؤنه مي اردشير بابکان کيمي داورانميشلار و شيعه-ساساني تابلوسو اورتايا چيخميشدير. “مؤبيدلر و شاهلار بير-بيري نين قارداشيدير. اونلار زاهيدلردن دوغولموشلار. هئچ بير شکيلده-بير-بيرلريندن آيريلمازلار. بو دا دي نين و اونون ائهکاملاري نين سياسي امره تابئ اولماسيني گؤسترمکده دير. دين پادشاهين گؤروشوندن آسيلي دورومدا ايدي.[40]”

  “زردوشتلوک دينينه عآيد کيتابلار کولليياتي-توپلوسو ساييلان “آوئستا”نين دؤردده بيري گليب زامانيميزا چاتميشدير، اونلارين دا ان اسکيسي بو ائرانين 7-جی يوزايلينه عآيددير، ان ياخشيسي ايسه 13-جو يوزايله. بئله آيدين اولور کي، بو کيتابلارين ايلکين بؤلمه لري ائرادان قاباق مين اوچ يوزونجو ايلدن يازيلماغا باشلاميش، ميلادين 10-8-جو يوزايللرينه دک آرتيرمالار، علاوه لر، شرحلر و حاشييه لرله دايم چوخالديلميش، چوخ بؤيوک دَييشمه لره معروض قالميشدير. آيدين اولور کي، “آوئستا” 2300 ايله يازيلميشدير. بئله بللي اولور کي، “آوئستا” يوزايللرله او قدر دَييشمه لره اوغراديلميشدير کي، زردوشتون اصل-گئرچک “آوئستا”سيندان اولدوقجا آز بير نسنه قالميشدير.”[41] بو، زردوشت و آوئستا کيمليگي اوزرينه ائلچيبگين ايضاحيدير. 2300 ايل عرضينده کيتابمي يازيلار؟ بو قدر اوزون زاماندا توپلوملارين احتيياجي و سوسيال دوروملاري دَييشمزمي؟ هر دَييشيمه گؤره ديني کيتابا آرتيرمالار اولورسا، او زامان بيز نئجه ايديعا ائده بيلريک کي، آوئستا زردوشتون اثريدير. زردوشتون اثري اولماسي اوچون زردوشتون ده 2300 ايل ياشاماسي گرکمزمي؟  

  “آوئستا” اهمنيلر دؤورونده يئني بير کولليات حالينا سالينير، ايکي نوسخه سي حاضيرلانير: بير نوسخه سي پارسانين مرکزينده سونرالار “تختي-جمشيد” آدلانان شهرده، شاهلارين کيتابخاناسيندا ساخلانيليردي. بو نوسخه ني ايسکندر اوراني ايشغال ائدنده يانديرميش، باشقا بير نوسخه ني يونانيستانا آپارميشدير.[42] ائلچيبي ده ایسکندرین آوئستانی یاخماسی کیمی یالان خبره اینانمیش کیمی گؤرونور. اریستودا درس آلان و کیتابی سایقیلی داوراندیغی سؤیله نن ایسکندر آوئستانی نیه یاخمالی ایدی؟ ندن یالنیز آوئستانی یاخمیش و هیند کیتابلارینی و یا تؤوراتی یاخمامیش؟ تاسسوف کی ائلچیبی ده بو ساختا بيلگيلري اؤز کيتابينا يانسيتميشدير. او زامان يونانيستاندا بؤيوک فيکري قالخينما مؤوجود ايدي. بؤيله بير اثر يونانيستانا آپاريلميشسا، ندن يونان عاليملري و آيدينلاري بونا هئچ يئرده ايشاره ائتمه ميشلر. يونانيستانا آپاريلماسي هارادان بللي اولور؟ يونانيستانا آپاريلسا ايدي، یونان آیدینلاری بو حاقدا بيلگی وئرمزديلرمي؟ يا دا بو کيتابين ايچريگي حاقدا بير جومله بير يئرده يازمازديلارمي؟ ندن اسکي يونان قايناقلاريندا آوئستا ايله ايلگيلي بير بيلگي مؤوجود دئييلدير؟ “اشکان شاهلاري دؤورونده آذربايجاندا و اونونلا قونشو ايالتلرده داغينيق حالدا اولان “آوئستا” بؤلمه لري توپلانميش، بو کيتاب يئنيدن برپا ائديلميشدير.”[43] ائلچيبي بو روايتلره هئچ بیر قايناق گؤسترمه ميشدير. سادجه آذربايجاني اولولاشديرماق اوچون زردوشتو اؤنه چيخارماق احتيياجي حيسس ائتميشدير. قوللانديغي قآيناقلار ايسه، شعوبييه نين و شعوبييه تمايوللو اوريئنتاليستلرين اورتايا قويدوقلاري بيلگيلردي. چونکو زردوشت و آوئستا حاققيندا بوتون بلگه لر ايسلامييتدن يوزايللر سونرا اولوشدورولموشدور. ائلچيبگين خطاسي دا بونو گؤرمه مه سینده دیر. چونکو ائلچی بی تاریخده آزربایجانلی بیر زردوشتون اولماسینی آرزو ائتمیشدیر. او، تورک تاريخيني شعوبي وئريلريندن آييرماق يئرينه اونلارين قوردوغو توزاغا دوشموشدور. بو، يالنيزجا ائلچيبه يه خاص بير دوروم دئييلدير. آذربايجاندا روس چاتيسي آلتيندا اولوشدورولان تاريخچيليک، آذربايجاني ايراني شعوبييه تاريخ آنلاييشينا تابئع ائتمه يه چاليشميشدير. آذربايجانين اساس تاريخ سورونو دا بو سينيري بللي ائتمه مه سينده و صيرف بو اوزدن صفويلره و زردوشت افسانه لرينه برک-برک ياپيشماسيندادير. آذربايجان تاريخچيليگي بو قدر بسيط و آنلامسيز يوروم اوزرينده دورماقدادير کي، فارس شووينيزمي آذربايجانين “داهي”سي اولان زردوشتو اؤزونه چيخماق ايسته يير!

بو کيمي تاريخه ياناشانلاردان بيري ده زئهتابي اولموشدور. زئهتابي ده فارس قايناقلارينا تنقيدي ياناشمادان، قايناقلاري سورقولامادان فارس تاريخ تئوريسيني نين تصوير ائتديگي زردوشتو قبول ائدير، آنجاق اونون فارس دئييل، تورک اولدوغونو ساوونور: “بوتون تدقيقاتچيلارين فيکرينجه “قات”لار زردوشتون اؤزو طرفيندن ميلاددان اؤنجه 7-جی عصرين سونلاري و 6-جی عصرين ايلک ياريسيندا سؤيلنميشدير.”[44] زئهتابي هر شئيدن اؤنجه آچيقجا يانيلماقدادير. بورادا کسين بير اينانجلا بيلگي وئرمکده دير. آنجاق بوتون تدقيقاتچيلار زئهتابي نين يازديغي کيمي بيلگي وئرمه ميشلر. آوئستانين وارليغينا شوبهه ائدن تدقيقاتچيلار دا اولموشدور. “لاکين بعضي عاليملر، خوصوصييلله فارس تاريخچيلري بو ساده و آيدين مسئله ني، موعين سياسي هدف و خوصوصييله تورک تاريخيندن اوزاقلاشديرماق هدفي ايله، موبهم، دومانلي و قاريشيق شکله ساليرلار. بيز شوبهه ائتميريک کي، زردوشت ايدئولوژيسي نين روشئيملري ايلک اوللر ماد اراضيسي خالقلاري داخيلينده يارانماغا باشلاميش.”[45]“ زئهتابي نين آماجي تاريخ يازماق دئييل، الينه فنر- چيراق آلاراق تاريخين قارانليقلياريندا تورک آختارماق اولموشدور. زئهتابي افسانه شکلينده يازديغي “ايران تورکلري نين اسکي تاvيخي” کيتابيندا سادجه بو مساژd وئرير کي، ندن زردوشته تورک دئییل ده فارس دئييرسينيز، عآييب دئييلمي؟ قوللانديغي يؤنته م ده تام اولاراق فارس تاريخ ميللييتچيلري نين يؤنته ميدير. هئچ بير توتارلي، آراشديرما و سورقولامايا دايانان قايناق گؤسترمه ميشدير. “موقدس آوئستا کيتابينداکي حاديثه لرين اساس قيسمي نين قديم همدان-آذربايجان تورپاقلاريندا باش وئرديگيني نظره آلاراق، دئيه بيلريک کي، زردوشت آذربايجانلي اولموشدور...”[46] بونا البتته کي، تاريخچيليک دئمزلر. “نظره آلاراق”لا تاريخ يازيلماز. “آوئستانين ايلکين ديلي، اسکي فارس ديلي اولماماسي و او زامانکي ماننا ديلي، قوتتي، لوللوبي، هورري ديللرينه ياخين، او زامانکي اعلام ديلينه ياخين بير ديلده اولماسيني بو آيدين فاکت گؤسترير کي، ساسانيلر دؤوروندن بري، حتّی بو گون بئله، هئچ بير فارس و يا آوروپالي ديلچي و تاريخچي اونو اوخويا بيلمه ميش، هئچ بير آراشديرماچي و موترجيم اونلاري دوزگون آراشديريب قطعي و دوزگون ترجومه ائتمه ميشدير.”[47] بونا تاريخچيمي دئييلير؟ بير نئچه ديل آدي سايير بورادا. بو ديللرين نئجه اولدوغونو زئهتابي اؤزو ده بيلمير. سونوندا بللي اولمور آوئستا هانسي ديلده يازيلميش. هئچ بير آراشديرماچي نين دوزگون اوخوماديغيني ايديعا ائدير و اؤزو ده اوخويا بيلمير، سادجه بير نئچه ديلین آدینی سايير. او زامان بو ايشين سونو نئجه اولاجاق. آوئستانين هانسي ديلده يازيليديغيني سونوندا بيز نئجه اؤيرنه جه یيک؟ آوئستا دوزگون اوخونماميش، اؤزو ده دوزگون بير آوئستا متني اورتايا قويمور، اوخويا بيلمير. بو، سادجه فارس تاريخ يالانچيليغي نين زئهتابي طرفيندن تورک ديلينده داوام ائتمه سيندن باشقا بير شئي دئييلدير. زئهتابي زردوشت و آوئستا حاققيندا يازديغي کيتابينین اوزون بؤلومونده هئچ بير سوالا جاواب وئرمير. سونوندا اوخوجو بيلمير، بو زردوشت و آوئستا نه زامان و هانسي ديلده اولموشدور؟

  شعوبي بير اثر اولاراق يازيلان فيردووسي نين شاهنامه سينده زردوشت چوخ اؤيولمکده دير. قورتولوشون تک يولو زردوشت تعلیملرينه اويماقدان کئچر.[48] نظره آلساق کي، شاهنامه فارس ميلتي نين ميللي قوراني ساييلماقدادير، او زامان اونلارين زردوشتو بو قدر اؤنمسه مه لري نين سببي بللي اولار.

                 ستالينيست آذربايجانچيليق ايله ايرانچيليغين اورتاق تاريخي شخصييتلريندن بيري ده زردوشت افسانه سيدير.

22.01.2013

---

[1] Ə. Elçibəy “Bütöv Azərbaycan yolunda”, Bakı, "NURLAR" Nəşriyyat-Poliqrafiya Mərkəzi.

[2] Məhəmməd Məhəmməd Məlairi, İran tarix və kültürü (Tarix və fərhənge İran), s. 309.

[3]  Məhəmməd Məhəmməd Məlairi, İran tarix və kültürü (Tarix və fərhənge İran), s. 310.

[4] Şücaəddin Şəfa, Yeni min ildə əski İran (İrane kohən dər hezareye no), s. 306.

[5] Ə. Elçibəy “Bütöv Azərbaycan yolunda”, s. 49, pdf.

http://elcibey.files.wordpress.com/2012/01/butov-azerbaycan-yolunda.pdf .

[6] Məhəmməd Təqi Bahar (Məlik-üş şüəra), Səbk şünaslıq, 1-ci ild, s. 142.

[7] Nasir Purpirar, Keçmişə körpü, ikinci kitab, birinci bölüm: bəlgələrin araşdırılması, Karəng nəşriyatı, ikinci nəşr  2001-Tehran, s. 142.

[8] Əhməd Təfəzzoli, İslam öncəsi İran ədəbiyat tarixi (tarixe ədəbiyate İran piş əz Eslam), s. 69.

[9] Cəlil Dustah, Əz Qozareşe Ebrahim Purdavod, 5-ci nəşr, 1364 (h.ş), s. 1.

[10] Nasir Purpirar, Keçmişə körpü, ikinci kitab, birinci bölüm: bəlgələrin araşdırılması, Karəng nəşriyatı, ikinci nəşr  2001-Tehran, s. 143-144.

[11] Məhəmməd Məhəmməd Məlairi, İran tarix və kültürü (Tarix və fərhənge İran), s. 308.

[12] Ə. Elçibəy “Bütöv Azərbaycan yolunda”, s. 50, pdf.

[13] Nasir Purpirar “On iki əsr sükut”, çevirən Güntay Cavanşir, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası yayınları, s. 140.

[14] Nasir Purpirar “On iki əsr sükut”, çevirən Güntay Cavanşir, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası yayınları, s. 140.

[15] Nasir Purpirar “On iki əsr sükut”, çevirən Güntay Cavanşir, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası yayınları, s. 135-136, ətək yazı, Henrik Samuel Niberq “Əski İran dinləri”.

[16] Nasir Purpirar “On iki əsr sükut”, çevirən Güntay Cavanşir, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası yayınları, s. 136.

[17] Alfons Gabriel, İranın məzhəbi dünyası (Cəhane məzhəbiye İran), çevirən Əbulhəsən Məhəmmədi, Rəhyab nəşriyatı, 1990- Almaniya, s. 39.

[18] Nasir Purpirar “On iki əsr sükut”, çevirən Güntay Cavanşir, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası yayınları, s. 138.

[19] Nasir Purpirar “On iki əsr sükut”, çevirən Güntay Cavanşir, Azərbaycan Milli Ensiklopediyası yayınları, s. 138.

[20] Abdulla Mübəlliği “Dünyada dinlərin və məzhəblərin tarixi”, s. 365. (Abdullah Mobəlleği, “Tarixe ədyan və məzaheb dər cəhan”

[21] Abdulla Mübəlliği “Dünyada dinlərin və məzhəblərin tarixi”, s. 365. (Abdullah Mobəlleği, “Tarixe ədyan və məzaheb dər cəhan”

[22] Əlməbsut, 4-cü cild, s. 210.

[23] Quran, Mömin (40) surəsi, 78-ci ayət. 

[24] Naser Məkarem Şirazi, Quranın məsajı” (Pəyame Qoran), 7-ci cild, s. 358.

[25] Çarlz Aleksandr Rabinson “Əski tarix” (Tarixe bastan), s. 214, tərcümə- İsmayil Dolətşahi.

[26] Əli ibni Hüseynəli Məsudi “Mürəvvəc-ül zəhəb” (مروج الذهب), 1-ci cild, s. 214.

[27]İbrahim Purdad “Avesta”, s. 28.

[28] Hüseyn Tofiqi, Aşenai ba ədyane bozorg, s. 57.

[29] Rüstəm Şəhzadi “Zərdüşt və onun öyrətiləri” (Zərtoşt və amuzehaye u), s. 69-70.

[30] İbrahim Purdavud “Avesta”, s. 49.

[31] Məhəmməd ibni Yəqub Koleyni “Əlkafi”, 4-cü cild, s. 14.

[32] Henrik Samuel Nigberg “Əski İran dinləri”, farscaya çevirən Seyfəddin Nəcmabadi, s. 2.

[33] Abdullah Razi “İranın kamil tarixi” (Tarixe kamele İran), s. 108-112.

[34]  Məclisi “Bəhar-ul ənvar”, 10-cu cild, s. 179, Beyrut nəşri.

[35] Həsən Tusi “Əltəhzib”, 6-cı cild, s. 175.

[36] Richard Nelson “İranın əski mirası” (Mirase bastaniye İran), fasrcaya çevirən Məsud Rəcəbniya, s. 321.

[37] Abduləzim Rezai “On min illik İran tarixi” (Tarixe dəh hezar saleye İran), 2-ci cild, s. 106.

[38] “Dəbestan-ul məzaheb”, s. 111.

[39] “Vəndidadın girişi” (Moqəddəmeye vəndidad), 1-ci cild, s. 92-93.

[40] Piquluskaya, “Partiyan və Sasaniyan dönəmində İran şəhərləri”, Farscaya çevirən İnayətullah Rza.

[41] Ə. Elçibəy “Bütöv Azərbaycan yolunda”, s. 49, pdf.

http://elcibey.files.wordpress.com/2012/01/butov-azerbaycan-yolunda.pdf

[42] Ə. Elçibəy “Bütöv Azərbaycan yolunda”, s. 49, pdf.

http://elcibey.files.wordpress.com/2012/01/butov-azerbaycan-yolunda.pdf

[43] Eyni qaynaq, s. 50, pdf.

[44] Zehtabi, İran Türklərinin Əski Tarixi, Əxtər nəşriyatı 3-cü nəşr, Təbriz- 1381 (h.ş), s. 753.

[45] Eyni qaynaq.

[46] Zehtabi, İran Türklərinin Əski Tarixi, Əxtər nəşriyatı 3-cü nəşr, Təbriz- 1381 (h.ş), s. 761.

[47] Zehtabi, İran Türklərinin Əski Tarixi, Əxtər nəşriyatı 3-cü nəşr, Təbriz- 1381 (h.ş), s. 766.

[48] Be yəzdan ke hərgez nə binəd beheşət

    Kəsi ku nədarəd rəhe Zərdheşt ( Zərdüşt yolunda olmayanlar cənnətə gedə bilmzələr.)