3 Kasım 2013 Pazar

پئیغمبرلیکدن اؤنجه محمد-1



    کونستانتین ویرژیل گئورگی
تورگجه یه چئویرن: گونتای گنجالپ

پئیغمبرلیکدن اؤنجه محمد-1
حلف الفضول (اردمليلر اؤرگوتو)
  محمدين “حلف الفضول” اوردوسونا نئچه ياشيندا داخيل اولدوغو حاقدا بيلگيميز يوخدور. چونکو ايسلام تاريخچيلري محمدين پئيغمبرليک اؤنجه سي حياتيني ديقتله يازماميشلار. “حلف الفضول” گنج عدالتسئورلرين تشکيل ائتديگي بير اوردو ايدي. بو اوردونون عسگرلري کيمسه دن پارا آلمادان عدالت يولوندا موجاديله ائديرديلر. “حِلف” عربجه ده “آند”، “فوضول” دا “فضيلتلر” دئمکدير. حلف الفضول، يعني اردمليلرين (فضيلتليلرين) آندي. بو اوردو عوضولري اولان اردملي کيشيلر حاق يولوندا ساواشاجاقلاري قونوسوندا آند ايچميشديلر. کؤنوللو بيرليکدن اولوشان اوردو ايدي. بييابان عربي نين بيرئيسل سوروملولوغو يوخ ايدي. بير عرب بير باشقاسيني قتل ائتديگينده، قارشي طرفين طايفاسي قاتيل کيشي نين طايفاسيني دوشمن اولاراق نيته له يير و طايفادان اللرينه کيم کئچسه اؤلدوروردولر. بيياباندا فردي جينايت بوتون قبيله ني سوچلو اولاراق گؤستريردي. عربلر مککه ده يئرلشديکدن سونرا دوروم دَييشمه يه باشلادي. چونکو مککه ده قتل ائديلن طايفا عوضوونه گؤره، او طايفا بوتون اون قورئيش طايفاسي ايله ساواشا بيله جک گوجده دئييلدي. مککه نين نه پوليسي، نه ده محکمه سي وار ايدي. هر قبيله اؤز سورونونو چؤزمکله گؤرَولي ايدي. حوقوقي و جينايی ايختيلافلارين هئچ بيري قبيله حدديني آشميردي. لاکين يابانجيلار مککه يه سالديرديغيندا قورئيش قبيله لري يابانجي دوشمنه قارشي بيرلشيب ساواشيرديلار.
  بيياباندان کيمسه مککه يه گلير و سالديرييا اوغراييرديسا، اونون بييابانا گئري دؤنمکدن باشقا چاره سي يوخ ايدي. گئري دؤنوب قبيله سيني يارديما چاغيرمالي ايدي. لاکين سالديرييا اوغراميش آدامين قبيله سي مککه يه يابانجي اولدوغوندان او قبيله نين سالديريسي قارشيسيندا اون قورئيش قبيله سي بيرلشيردي. بو اوزدن ده مککه يه اوغرايان بير يابانجي حاقسيزليغا اوغراديغيندا حاققيني و اينتيقاميني آلا بيله جک ايمکانا صاحيب اولمازدي. عرب تاريخچيسي سوهئيلي يازير: “حجج زيارتي سيراسيندا گونئي صحرالاردان بير عرب گنج باکيره قيزي ايله مککه يه گلدي. اونون قيزيین وارسيل (زنگين) بير بزيرگان اوغورلادي. قيزين آتاسي نين صحرايا گئري دؤنوب اؤز قبيله سيندن يارديم ايستمکدن باشقا چاره سي يوخ ايدي. لاکين قيزي اوغورلايان وارسيل بزيرگان بيليردي کي، قيزين آتاسي نين قبيله سي چوخ کيچيک بير طايفادير و قورئيش قبيله لري ايله ساواشاجاق گوجلري يوخدور. محمد بو اولايدان خبردار اولدو. قورئيش قبيله لري نين گنجلريندن بو ظولمون قارشيسيني آلمالاريني ايسته دي. مظلوملارين يانيندا اولماغا کؤنوللو اولان قورئيش گنجلري کعبه  نين چئوره سينده توپلاشاراق بو مضموندا بير آند ايچديلر: “آند ايچيريک کي، مظلومون حاققيني آلانا قدر اونون يانيندا اولاجاغيق. آند ايچيريک کي، بو يولدا هئچ بير ماددي بکلنتيميز اولمادان کؤنوللو اولاراق حاق يولوندا ساواشاجاغيق. مظلوم ايستر وارسيل، ايسترسه يوخسول اولسون اونون حاققيني ساووناجاغيق.” آند ايچديکدن سونرا قورئيش گنجلري ايله بير يئرده اولان محمد حجرالاسود داشيني زمزم سويو ايله يودولار. آندلاري گئرچک اولسون دئيه زمزم سويوندان ایچديلر ده. سونرا محمد و قورئيش گنجلري قيزي اوغورلايان ظاليمين ائوينه طرف حرکت ائتديلر. اونون ائويني قوشاتاراق قيزي باکيره شکلي ايله گئري ايسته ديلر. وارسيل تاجير بير گئجه واخت ايسته دي و دئدي کي، قيزي يارين آتاسينا گئري وئره جه یم. آنجاق محمد و قورئيش گنجلري قبول ائتمه يه رک قيزي همن گئري ايسته ديلر. وارسيل بزيرگان قيزا توخونمادان گئري وئرمک زوروندا قالدي. سونرا محمد و قورئيش گنجلري قيزي آتاسينا آپارديلار.
  بير کره ده ابوجهل يابانجي بير بزيرگاندان قييمتلي بير اشيا آلدي، آنجاق پاراسيني اؤده مه دي. يابانجي بزيرگان مککه ده “حلف الفضول” آديندا کؤنوللو بير اوردونون اولدوغونو بيلميردي. گئري دؤنوب اؤز قبيله سيني ساواشماق اوچون مککه يه گتيردي. لاکين اونون کيچيک قبيله سي قورئيشين اون قبيله سي ايله ساواشاجاق گوجده دئييلدي. اولايدان خبردار اولان محمد ابوجهلين يانينا گئديب آلديغي مالين پاراسيني اؤده مه سيني ايسته دي و ابوجهل ده اؤده دي. او زاماندان سونرا مککه ده ظولمه اوغرايان يابانجي بزيرگانلارين ايمدادينا حلف الفضول اوردوسونون کؤنوللولري قوشوردو. سونراکي ايللرده ايسلام پئيغمبري بو اوردودا کؤنوللو اولماسي ايله ايلگيلي سؤيله دي کي، من او اوردونون ايچينده اولماقدان او قدر موتلو ايديم کي، منه دئسيديلر او اوردودان چيخ، آنجاق قارشيليغيندا سنه يوز دوه وئره ليم، يئنه ده چيخمازديم. محمدين پئيغمبر اولمادان اؤنجه مظلوملارين حاققيني ساوونماسي اوچون “حلف الفضول” آديندا کؤنوللولر اوردوسو تشکيل ائتمه سي چوخ ديقت چکيجيدير. چونکو محمد بو حرکتي ايله عرب قبيله لري نين حوقوق آنلاييشيندا بير اينقيلاب ائتميش اولدو. عربلرين اينتيقام آلما کيمي، حوقوق آنلاييشلاريني سارسيتدي و داها سونرا قورآندا بو دوروم بوتونويله لغو ائديلدي. يعني بير قاتيلين اينتيقاميني بوتون قبيله دن آلما تؤره سي ايبطال ائديلدي. مظلوملارين حاققيني ساوونماق اوچون حلف الفضول آدلي کؤنوللولر اوردوسونون تشکيليني کيچيک حاديثه  کيمي گؤرمک اولماز. ايفاده ائتديگيميز اوزره محمد بو اوردونون تشکيلي ايله عرب تؤره سينده بير دئوريم گئرچکلشديردي. او زامانا قدر عربيستاندا سوچلونو سورقولاماق کيمسه نين عاغلينا گلمه ميشدي. مظلومون گوجلو بير قبيله سي اولسايدي، اؤز حاققيني آلا بيلردي، لاکين گوجلو قبيله لري اولمايان مظلوملارين حاقلاري اورتاليقدا يئييليردي. مظلومون حاققينين يئييلمه سيني هر کس، حتّی مظلوملار اؤزلري ده طبيعي اولاراق قبول ائديردي. چونکو مظلوملار اؤزلري ده گوجلو اولدوقلاريندا ظاليم دورومونا گليرديلر. بو دورومون دوغرو اولماديغيني ديله گتيرن يوخ ايدي. کيمسه بو سوسيال حوقوق آنلاييشي نين دَييشه بيله جگيني تصوور ائتميردي. محمد حلف الفوضول آدي آلتيندا تاسيس ائتديگي کؤنوللولر اوردوسو ايلله مظلومون حاققي نين ظاليمدن آلينماسي گرکديگيني گؤستردي. حتّی ظاليم طرف ان گوجلو دورومدا اولسا بئله، مظلومون حاققي نين ساوونولماسي گره کير ذهنييتيني محمد عرب قبيله لري نين حوقوق آنلاييشلاريندا يئرلشديردي. بوتون بونلار او، پئيغمبر اولمادان اؤنجه گئرچکلشميشدي. بو دا او´نون پئيغمبر اولمادان اؤنجه ده عدالتدن يانا اولدوغونو گؤسترمکده دير. محمدين پئيغمبرليکدن اؤنجه کي  داورانيشلاري اينجه لنديگينده او´نون اؤز توپلومو ايچينده ان يئته نکلي، حاقسئور اولدوغو گؤرونمکده دير. او، توپلومسال، سيياسال و حوقوقسال آنلامدا اؤيله سونوجلارا وارميشدي کي، بو، او´ندان اؤنجه و او´نون اؤز زامانيندا دا کيمسه نين عاغلينا گلمه ميشدي.
  محمدين عميسي ابوطاليب او´نو چوخ سئويردي. لاکين چوخ يوخسول ايدي و سورکلي محمدي ساووناجاق دورومدا دئييلدي. او زامان مککه نين بزيرگانلاريندان بيري خديجه آديندا بير قادين ايدي. خديجه نين قيرخ، محمدين ايگيرمي بئش ياشي وار ايدي. خديجه امين اولان محمدي اؤز خيدمتينه آلماق، تيجارت سفرلرينه او´نونلا بيرليکده چيخماق ايسته ييردي. محمد خديجه نين دعوتيني ابوطاليبه بيلديره رک، خديجه ايله بير يئرده چاليشيب چاليشماماسي ايله ايلگيلي عميسي نين فيکريني سوردو. ابوطاليب دئدي کي، خديجه چوخ وارسيل (زنگين) قاديندير و ايش قارشيليغيندا سنه ياخشي پارا اؤده ر. ابوطاليب محمدين بو تکليفي قبول ائتمه سيني سؤيله دي. خديجه بزيرگان اولدوغوندان مککه ده “تاجيره” آدي ايله تانينيردي. مککه ده چوخ ياخشي بير ائوده ياشاييردي. محمد خديجه يه اوغراييب و اونونلا سفره چيخا بيله جگيني سؤيله دي. خديجه او´نون کاروانلا سورييه يه يوللانماسيني ايسته دي. بو سفرده خديجه نين قارداشي اوغلو خزيمه و کؤله سي ميسره ده اونونلا اولاجاقدي. کاروانين سوروملوسو اولان محمد سورييه يه يوللاندي و بصرايا چاتدي. بصرانين ياخينليغيندا مانيلييه اينانان بحيره آديندا بير زاهيدين ياشاديغيني سؤيله ميشديک. بو سفر زاماني محمد اورايا اولاشديغيندا بحيره اؤلموش و يئرينه نوستوريوس آديندا بير زاهيد تاپيناقدا ياشاييردي. نوستوريوسون بحيره کيمي، مانيچي اولوب اولماديغي حاقدا تاريخ بيلگي وئرمه مکده دير. لاکين نوستوريوس دا محمدي گؤردويونده بحيره نين سؤزلريني او´نا سؤيله ميش و دئميش کي، تانري هئچ بير دينين و ميللتين اينحيصاريندا دئييلدير. يهوديلر ايديعا ائديرديلر کي، تانري بوتون قؤوملر آراسيندان اونلاري سئچميش و تانري اونلارا خاصدير. نوستوريوس بو ايديعانين آنلامسيز اولدوغونو محمده سؤيله ميش. نوستوريوس محمده عربلر آراسيندان بير پئيغمبرین چيخاجاغینی و عرب گلنگي نين بؤيوک قيسميني دَييشديره جگینی ده سؤیله میش.
  محمد بو سفردن دؤندوکدن سونرا خديجه او´نا ايشينه قارشيليق اولاراق بير ائرکک دوه وئردي. بير دوه نين دَيَري نين نه قدر اولدوغونو آنلايا بيلمک اوچون دوه نين دَيَريني او زامانکي ماللارلا اؤلچمک گره کير. او زامان ائرکک بير دوه نين دَيَري دؤرد يوز ديرهم ايدي. بير کؤله نين ديري 800-150 ديرهم آراسيندا ايدي. کؤله نين فيياتي ياشليليغينا-گنجليگينه، گؤزلليگينه-چيرکينليگينه گؤره دَييشيردي. بير قويونون دَيَري قيرخ، بير کئچي نين دَيَري ايگيرمي بئش ديرهم ايدي. مککه بازاريندا بير سونگو دؤرد ديرهم ايدي. دوه نين اوستونه باغلانان کجاوه نين دَيَري اون اوچ ديرهم ايدي. يئري قازماق اوچون قوللانيلان بير کولونگ آلتي ديرهم ايدي. بير پارچا چؤرک بير ديرهمين آلتيدا بير قييمتينده ايدي. بو اوزدن ده چؤرک چوخ باها ايدي و يالنيز وارسيللار چؤرک يئيير، يوخسوللار و اورتا طبقه سوت و خورما ايله قارينلاريني دولدوروردو. محمد سورييه دن دؤندوکدن سونرا خديجه دن آلديغي امک حاققي ايله باغلي راضي قالميشدي. خديجه ده محمدين خيدمتيندن ممنون قالميشدي. يئنيدن محمدي کاروانلا سورييه يه گؤندردي.