عباسی خلیفه سی الموتوککیلین
اؤلدورلمه سینی عباسیلرین چؤکوش
گونو کیمی دَیَرلندیرمک گرکیر. چونکو ایقتیدار و
امر وئرمه یئتکیسی اولمایان بیر خلیفه نین هئچ بیر آنلامی یوخدور. بو دورومدا
خلیفه، سادجه بیر ایسیمدن عیبارت اولور. تورکلر ایلک اؤنجه کؤله اولاراق عباسی
خیلافتینه یئرلشدیریدیلر. بو کؤله لردن بؤیوک اوردو دوزنلندی و قیسا سوره ده
تورکلر خیلافتین کونترولونو اله کئچیردیلر. ایسته دیکلری آدامی خلیفه تعیین ائدیر
و ایستمه دیکلرینی خیلافتدن اوزاقلاشدیریردیلار. چونکو ووروجو و قورویوجو گوجو
الینده بولوندوران اوردو تورکلردن اولوشماقدا ایدی. خلیفه الموتوککیلین اؤلدورولمه
سی خلیفه
اؤلدورمه نین گلنگینی قویدو. آتاسینی اؤلدوروب ایقتیدارا گلن خلیفه المونتصیرین اؤلوموندن سونرا یئنی خلیفه
نین تعیینی ایله باغلی تورک کوموتانلار آراسیندا ایختیلاف اورتایا چیخدی. تورک
کوموتانلار کاراکتئرجه ضعیف و آتاسی
خلیفه اولمایان عباسی سویوندان بیری نین خلیفه اولماسیندان یانایدیلار. چونکو بو
دورومدا خلیفه نی قولایجا کونترول ائده بیلردیلر. بونو دا ائتدیلر و خیلافتی
موستین لقبی ایله تانینان احمد ایبنی محمد
ایبنی مؤعتصمه بوراخدیلار.
آنجاق تورک کوموتانلاردان
بیری اولان بؤیوک بوغا بو تعیینه قارشی ایدی. بوغا دوشونوردو کی، «ایراده لی و گوجلو بیر خلیفه تعیین
ائتسک، اوندان بیز ده حسابلاشاریق و بیزیم ده خیلافتده کی اوستونلوگوموز قورونموش
اولار. آنجاق بیزدن قورخان بیر خلیفه تعیین ائدرسک، او زامان بیز تورکلر داها چوخ
ایقتیدارا یاخین اولماق اوچون بیر-بیریمیزله قارشی-قارشییا گلیب بیر-بیریمیزی
اؤلدوره جه
ییک.»
باشقا کوموتانلار اونون فیکرینی قبول ائتمه دیکلری
اوچون خیلافتین ایراده سیز و ضعیف
اولان موستعینه
بوراخیلماسی یولوندا آنلاشدیلار. موستعین
حاققیندا
دئمیشلر: «او قفسده
بولونان بیر خلیفه دیر. وصیف
و بوغا نه دئسه اونلارین امری اوزرینه حرکت ائدیر.» موستعین
زامانیندا علویلر بیر
چوخ یئرده قییام ائتدیلر. خیلافت ضیعفله دی و سایقینلیغی آزالماغا
باشلادی. تام اولاراق بؤیوک بوغانین سؤیله دیکلر گئرچکلشدی. تورکلر آراسیندا
ایختیلاف آرتماغا باشلادی و بیر-بیرلرینه قارشی فیتنه حاضیرلاییب، بیر-بیرینی
اؤلدوردولر. بو دوروم اسکی ولیعهد موتوککیل ایبنی المؤعتزی هوسلنمه سینه سبب اولدو. المؤعتز سامیره ده قییام ائتدی. سامیره عسگری اوس
ساییلیردی و گئنلده
تورکلرین دئنه تیمینده
ایدی. المؤعتز خیلافتین اونون حاققی
اولدوغونو سؤیله ییردی. او، تورکلرین یاردیمی ایله موستعینی خیلافتدن اوزاقلاشماغا راضی ائده رک اؤزونو خلیفه اولاراق
دویوردو و قارداشی مویدی ده ولیعهد تعیین ائتدی. المؤعتزین خلیفه اولماسیندا چوخلاری
نین امگی کئچمیشدی و او، بونون بیلینجینده ایدی. تورکلر اوچون صالئح ایبنی وصیف
آدیندا یئنی کوموتان تعیین ائتدی. بو یئنی کوموتان المؤعتزی اؤز دئنه تیمینه کئچیردی و اونو بؤیوک بوغانی
و وصیفی اؤلدورمه یه زورلادی. یئنی کوموتان بو یوللا رقیبلرینی اورتادان
قالدیراراق تورکلردن اولوشان اوردونون باشیندا سئچه نکسیز کوموتان اولماغی دوشونموشدو. دیگر طرفدن خلیفه یه یاردیم
اوچون گتیریلن مغریب اوردوسو دا
باش قالدیردی. تورکلر اوردو گوجونو اللرینده بولوندوردوقلاریندان دولایی المؤعتز
اوزرینه سورکلی باسقیلاری ایله اونو قورخاق و ایراده سیز خلیفه یه دؤنوشدوردولر.
تورک کوموتانلار نه یی ایسته سیدی اونو ائدیردی. اؤنجه کی خلیفه
موستعینین
گوونده اولاجاغی اوزرینه آنلاشیلسا دا، آنلاشمانی پوزوب اونو اؤلدوردو. موستیعنین باشینی اونا گتیردیکلرینده او، شاهمات اویناماقدا ایدی.
سویوققانلیلیقلا «باشی بیر
کنارا بوراخین بو اویون بیتسین سونرا»
دئدی. داها سونرا المؤعتز ولیعهد اولاراق تعیین ائتدیگی قارداشی مویدی ده گؤرَویندن آلدی. اوردو کوموتانی اولان و
اونون خیلافته گلمه سینه یاردیمدا بولونان ابواحمد آدلی قارداشینی دا سورگون ائتدی. تورکلرین مویدله امکداشلیق
ائتمه سیندن قورخاراق قارداشینی اؤلدوردو. المؤعتز زامانیندا تورک کوموتان صالئح
ایبنی وصیفین وظیفه سی داها
دا یوکسلتیلدی. گئرچک ایقتیدار صاحیبی صالئح ایبنی وصیف اولموشدو. اونون ایراده سی
نین دیشیندا هئچ بیر شئی اولموردو. صالئح ایبنی وصیف خالقدان داها چوخ وئرگی
توپلاماغا باشلادیغی اوچون
بؤیوک اعتیراضلار باش قالدیردی. اعتیراض ائدنلر خلیفه المؤعتزین یانینا گئده رک
اوندان یا آلینان وئرگیلری گئری وئرمه سینی، یا دا بونا قارشیلیق اولاراق تورک
کوموتانی اؤلدورمه سینی ایسته دیلر. المؤعتزین قییامچیلارا وئره جک پاراسی یوخ
ایدی. چوخ وارسیل (زنگین) اولان آناسیندان یاردیم ایسته دی. آناسی اونا مالی
یاردیم ائتمه دی. بو دورومو گؤرن تورکلر فرقانه و مغریب اوردوسویلا سارایا
سالدیردیلار. خلیفه نین اونلارین یانینا گلمه سینی ایسته دیلر. خلیفه خسته لیگینی بهانه ائده رک دیشاری چیخا
بیلمه یه جگینی
سؤیله دی. بیر نئچه
تورک ساواشچی ایچری گیریب اونو دؤومه یه باشلادیلار و آیاغیندان توتوب دیشاری
سورودولر. گونلرجه اونو قیزمار گونشین آلتیندا ساخلادیلار. اوزونه توقات ووروب
آشاغیلادیلار. اونا «خیلافتدن
کؤنوللو اولاراق ایمتیناع ائت!
خالق دا بونا گؤره توپلانمیش.» دئدیلر. او سادجه آغلاییردی. تورک کوموتانلار
اوچ گون اونو بیر اودادا توتوقلو ساخلایاراق آغیر ایشکنجه ائتدیلر. یئمک و سو
وئرمه دیلر. سونوندا خیلافتدن کؤنوللو اولاراق ایمتیناع ائتدیگینی دویوردو و
خیلافت جوببه سینی «مئهتدی»یه گؤندردی. آنجاق یئنه ده اوندان
ال چکمه دیلر
و ایشکنجه آلتیندا اؤلدوردولر. اؤلوسونو ده آهک و
گچ ایچینده اؤیله سینه باسدیردیلار کی، کیمسه هارادا دفن
ائدیلدیگینی بیلمز اولدو.
. (Qaynaq:
http://islamtape.com/View.php?ArticleID=485)
