19 Ağustos 2010 Perşembe

ائرنئست رئنان و سئیید جمال الدین



ترتیب ائدن: گونتای گنجآلپ
 
ائرنئست رئنان و سئیید جمال الدین اسدآبادی (افقاني)نين
 ايسلام فلسفه سي اوزرينه گؤروشلري

                  ائرنئست رئنان سوربون اونيوئرسيتئتينده بعضي عرب ميللييتچيلرينه قارشي دانيشميش و ايسلام اؤلکه لرينده اولان بيلگي نين عربلرله بير ايليشکيسي نين اولماديغيني ساوونموشدور. رئنانا گؤره ايسلام شرقينده کي علمي گليشمه لر عرب اولمايان موسلمانلارا مخصوصموش. ائرنئست رئنانين سوربون اونيوئرسيتئتينده کي  بو نيطقي پاريسده ياشايان عربلري، خوصوصن عرب ميللييتچيلريني چوخ راحاتسيز ائدر. بو اوزدن ده رئنانين نيطقيني عرب ديلينه ترجومه ائدرلر کي، بلکه ايسلام عالمينده بونا جاواب وئره جک بير عاليم تاپيلار. رئنان بو نيطقينده ايدديعا ائديردي کي، ايسلامدا نه اينکي علمي، فلسفي دارتيشمالارا هوس اولماميشدير، هم ده هاردا علم و فلسفه اولموشسا ايسلام اونو سؤندورمه يه چاليشميشدير. رئنانين بو نيطقي موسلمانلار آراسيندا اونا قارشي جيدي آنتيپاتي دوغورموشدو. او زامان سئیید جمال الدین اسدآباد بیر ايله ياخين ايدي کي، پاريسده ياشاييردي. جمال الدین رئنانين بو نيطقيني تحلیل ائدن بير مقاله يازيب و او زامان يايينلانان "ديبا" آديندا بير درگيده يايينلادي. جمال الدینه گؤره آوروپاليلارين ايسلامي يانليش آنلامالاري بو شکيلده سئزگيلره سبب اولماقدا ايميش.  بو اوزدن ده جمالددينين چوخ يومشاق طرزده يازديغي دَیَرلنديرمه ني او زامانکي موسلمان آيدينلار قبول ائتمه ديلر. اؤزلليکله پاريسده ياشايان ميصيرلي موسلمان فاناتيکلر جمالددينين مسئله يه ياناشما مئتودونو تنقيد آتشينه توتدولار. آنجاق جمالددينين دَیَرلنديرمه سينه رئنان خوشگؤرو ايله ياناشميشدير.  جمالددينين دَیَرلنديرمه سيندن سونرا رئنان اؤز موناسيبتيني ايسلاملا باغلي بو شکيلده فورموليزه ائتميشدير: "ايسلام اؤز حياتي نين ايلک باشلاريندا علمه و فلسفه يه قارشي دئييلدي، آنجاق داها سونراکي مرحله لرده ايسلام هاردا علم و فلسفي دوشونجه گؤرموشسه بوغموشدور، سؤندورموشدور." بعضي آراشديرماچيلار بئله قناعته گلميشلر کي، رئنان ايسلاملا باغلي فيکيرلرينده يومشالميشدير، چونکو اگر علم و فلسفه يه قارشي ايسلامين ماهييتينده بير دوشمنليک اولسايدي، او زامان ايسلام بو قدر اينسانلاري اوخوماغا تشويق ائتمزدي. آشاغيدا رئنانين نيطقي نين متني و بو متنه جمال الدينين موناسيبتي وئريلمکده دير
***
  ائرنئست رئنان
                  بعضي تاريخچيلرين عرب علمي، عرب فلسفه سي و عرب مدنييتي کیمی ايدديعالاري کؤکوندن يانليشدير. چونکو ايسلام دونياسينداکي بو حاديثه لر عرب اولمايان موسلمان میللتلره مخصوصدور. مدنييت ان چوخ اورتا دوغونون عرب اولمايان میللتلرينه و فلسفه ده خريستيانلارا مخصوصدور. ايسلام دونياسيندا الکنديدن باشقا فارابي، بن سينا و بن روشد کيمي موتفککيرلرين هئچ بيريسي عرب اولماميشدير. بو اوزدن ده دوشونجه ني و علمي عربلره خاص اولاراق گؤرمه يانليش بير دَیَرلنديرمه دير، ديققتسيزليگين نتيجه سيدير
                 ايسلام نه اينکي علمي و فلسفه ني تشويق ائتمه ميش، هم ده غئيب عالمينه ايناناراق و قضا و قدره داياناراق علمين و فلسفه نين گليشمه سيني انگلله ميشدير. موسلمانلار آراسيندا فلسفه ايله مشغول اولان هر کس دايما تهديد و تهلوکه ايله قارشي- قارشييا اولموش، کيتابلاري يانديريلميشدير، يا دا هانسيسا بير خليفه نين قولتوغونا سيغيناراق ظاهيرده موسلمان گؤرونوب و باطينده ايسه دينسيز اولموشدور. آنجاق موسلمانلارا خاص اولان فلسفي جريانلارين ائله بير درينليگي يوخدور. چونکو بو فلسفه اصلینده يونان فلسفه سي نين عرب ديلينه ترجومه سيندن باشقا بير شئي اولماميشدير. آوروپاليلارين ايسپانييادا موسلمانلاردان اؤيرنديکلري فلسفه اسکي يونان فلسفه سي نين يانليش ترجومه سيندن باشقا بير شئي دئييلدي. بو اوزدن ده آوروپاليلار اؤزلري اسکي متنلري ترجومه ائتمه دن، عرب ديلينده کي  ترجومه لردن فايدالانا بيلمه ديلر.  
                 ايسلام دينينده يوکسک ديسيپلينلر مؤوجوددور. هر دفعه  مسجيده گيرديگيمده ايسلامين جاذيبه سي مني جلب ائتميشدير. حتّی بعضن تأسوفلله نيرديم کي، ندن موسلمان دئييلم. آنجاق اشياء و فئنومئنلرين ماهييتي حاققيندا دوشونمک اوچون ايسلام ان بؤيوک انگلدير. موسلمانلارين عاغلي آز و ناتامدير. موسلمانلاري باشقالاريندان فرقلنديرن اؤزلليک اونلارين علمله اولان دوشمنليکلريدير. موسلمانلار، علمي دارتيشمالارين اينسانين عاغليني دايازلاشديراجاغينا اينانديقلاري اوچون بو عملي فايداسيز سايارلار.  
                 عرب عيرقي طبيعي و فيطري اولاراق ان غئيري- فلسفي فيکره صاحيبدير. چونکو ايلک دؤرد خليفه نين دؤنه مي خاليص عرب ايقتيداري اولاراق بيلينمکده دير. بو دؤنمده ايسه بير تک فلسفي جريان بئله، يارانمادي. علمي و فلسفي موباحيثه لر عباسيلر زامانيندا باشقا يئرلردن گلدي. امويلرين مغلوب ائديليب و خيلافت مرکزي نين باغدادا داشينماسيندان سونرا بعضي علمي موباحثه لر اورتايا چيخدي. باغداددا اسکي مئزوپوتومييا مدنييتي نين قاليقلاري مؤوجود ايدي.  
                 ائرنئست رئنان بو نيطقيني شرق و غرب میللتلريني علم اؤيرَنمه يه دعوت ائتمکله بيتيرير. رئنان دئيير کي، علم توپلوملارين روحودور و يالنيز بو يوللا ترققي مومکون اولا بيلر. يالنيز علمه آرخالاناراق عدالتي برقرار ائتمک مومکوندور و يالنيز بو وسيله ايله اينسان عاغلي گوندن- گونه گليشه بيلر. بو دا يالنيز و يالنيز اينسانا و اونون آزادليق حاققينا حؤرمت ائتمکله گئرچکلشه بيلر.  
   
  سئیید جمال الدین اسدآبادی
  اعتيراف ائتمه لي يم کي، بو کونفئرانسدا عزيز ائرنئست رئنانين مئتودو چوخ اينصافلي اولموشدور. رئنانين نيطقي ايکي اساس کونو اوزرينده دورموشدور: 1. ايسلام ديني دونيادا يايقينلاشديغي زامان، دؤنملرين شرطلرينه گؤره علمه قارشي ساواش آچميشدير. 2. عربلرين طبيعتي فلسفي بيلگيلره ياتقين اولماميشدير. آنجاق بو کونفئرانسداکي رئنانين نيطقيني اوخورکن ايستر-ايستمز بئله بير سوال اورتايا چيخير کي، ايسلامين علمه قارشي اولماسي اونون ماهييتينده مؤوجود اولموشدور، يوخسا بو علمه قارشي اولما ايسلامين دونيادا ياييليش شکلي نين سونوجو اولموشدور؟ سوالي اوزاتماق دا مومکوندور: عجبا، ايسلاما تاپينان میللتلرين دوغاسيندا علمه قارشي دورماق دا اولموشمو؟ او میللتلر کي، ايسلامي زورلا و قيلينج گوجونه قبول ائتميش، ايسلامي قبول ائتديکدن سونرا دا اؤز تؤره لريندن واز کئچمه ميشلر. يقين کي، واختين آزليغي سايين رئنانا بو مؤوضوع ايله باغلي گؤروشلريني آچيقلاماغا ايمکان وئرمه ميشدير.  
                 داها سونرا جمال الدین ايسلام تاريخينده باش وئرن حاديثه لرين ديگر دينلرده ده بنزر شکيلده اولوشدوغونو سؤيله يير: چونکو کاتوليک کيلسا سي نين اؤنجوللري منيم بيلديگيم قدرييله هله ده علمه قارشي سيلاحلاريني يئره قويماميش، علم و فلسفه اهلينه قارشي هله ده ساواشدادیرلار.  
 رئنانين اوزَرينه بارماق باسديغي ايکينجي کونو اوزرينه گله ليم.  هر کس بيلير کي، ايسلامدان سونرا عرب دونياسيندا بؤيوک دَييشيکليک اورتايا چيخدي. عربلر مؤوجود ايجتيماعي، فيکري ستاتوسلاريني بوراخيب و داها فرقلي، اؤنجه کي  ستاتوسلاريندان داها اوستون دوروما يوکسلديلر. يعني يالنيز ايسلامدان سونرا عربلر ترققي يولونا گيرميش اولدولار. بير عصر موددتينده عربلر يونان و اورتا دوغو مدنييتلري ايله تانيش و هماهنگ اولدولار. بؤيله جه ده عرب دونياسيندا علم سورعتله اينکيشاف ائديب و عربلرين ايستيلاسيندا اولان اؤلکه لره ده ياييلدي. ايلاهييات و فلسفه نين يايقين اولدوغو ايکي اؤنملي مرکز وار ايدي: روما و بيزانس. بو ايکي شهر عئيني زاماندا اينساني معاريفين ده مرکزي ايدي. آنجاق ائله بير دؤنم گلدي کي، بو ايکي مرکزين عاليملري علمي موباحيثه لردن گئري چکيلديلر. علم اوچون تاسيس ائتديکلري بوتون قوروملار سؤکولوب داغيلدي. چوخ دَیَرلي کيتابلار ايسه اونوتقانليق قارانليقلارينا گؤمولدو. آنجاق جهالتده غرق اولموش عربلر مدني میللتلرين بوتون دَیَرلريني اؤز ديللرينه يوکله ديلر. اونودولموش علملري جانلانديرديلار، گئنيشلتديلر و بو بيلگيلره يئني پالتار گئيينديرديلر. بوتون بو گليشمه لر گئرچکدن ده بنزرسيز ايدي. بوتون بونلار عربلرين طبيعتلرينده علمه اولان سايقي نين گؤسترگه سي دئييلمي؟   
                  عربلرین فلسفه ني يونانلاردان آلديقلاري دوغرودور. آنجاق عئيني زاماندا آلديقلاري بو دَیَرلري گئنيشله ديب يايقينلاشديراراق يئني شکلي ايله فتح ائتديکلري يئرلره داشيديلار. عربلرین بو بيلگيلري منطيقلي شکيلده صينيفلنديرمه لري اونلارين تدقيقاتچيليق ذؤوقلري نين گؤسترگه سيدير. فرانسيزلار، اينگيليسلر و آلمانلار عربلرله موقاييسه ده روما و بيزانسا داها ياخين اولدوقلاري اوچون بو مرکزلرين بيلگيلريندن داها آسان فايدالانا بيليرديلر، آنجاق فايدالانماديلار. ائله بير گون گلدي کي، عرب مدنييتي نين گونشي بيزانسين گؤيلرينده پارلاياراق، ايشينلاريني غربه يايماغا باشلادي. اصلینده يونانين ارسطوسو عرب پالتاري گئيينديکدن سونرا غربده تانينماغا باشلادي. يعني ارسطو يونان پالتاريندا اولدوغو موددتجه آوروپا اونون تانيميردي. عجبا بوتون بونلار عربلرين هم ده ذهني و فيکري باخيمدان داها ايره ليده اولدوقلارينا دلالت ائتمزمي؟  
                 يقين کي، سايين رئنان ايسلام اؤلکه لرينده بئش عصر بويونجا، يعني 775- جي عصردن باشلاييب 13- جو عصرين اورتالارينا قدر داوام ائدن زامان ديليمينده بؤيوک عاليملرين وار اولدوغونو قبول ائدر. بو دؤنم ايچينده ايسلام عالمي خريستيان دونيا ايله موقاييسه ده داها ايره ليده اولموشدور. سايين رئنان اؤزو ده قئيد ائدير کي، ايسلام اؤلکه لرينده کي  فيکير آداملاري نين چوخو حرراني اولموشلار. سايين رئنانين بيلمه سي گره کير کي، حررانيلر ده عربدیر. عربلر ايسپانيياني فتح ائتديکلري زامان عرب کيمليکلريني ايتيرمه ديلر. حررانيلر ايسلامدان بير نئچه عصر داها اؤنجه دن عرب ديلينده دانيشيرديلار. اونلارين اسکي صابئي کولتورلريني قورويوب ساخلامالاري عرب اولمامالارينا دلالت ائتمز. شام خريستيانلاري نين دا اکثرييتي غساني عربلر اولوموشلار. بن باجه، بن روشد و بن طوفئيل کيمي موتفککيرلرين عرب ياريمآداسيندا دونيايا گلمه مه لري اونلارين الکنديدن داها آز عرب اولدوقلاري آنلامينا گلمز. اؤزلليکله ديققت ائتمک گره کير کي، بوتون میللتلر ديللري سببييله فرقله نيرلر. آيريجا، ندن فيلوسوفلاري يئتيشديرن ايجتماعي شرايطه دئييل، اونلارين عيرقينه ديققت ائتمه لي یيک؟ اگر بو دَیَرلنديرمه طرزيني قبول ائدرسک، او زامان ناپوليونو دا فرانسيز اولاراق قبول ائده بيلمريک و يا دونيانين موختليف يئرلريندن اينگيلتره يه و آلمانييايا گليب يئرلشن بيليم آداملاريني دا بو مئتود اساسيندا اينگيليس و آلمان اولاراق قبول ائتمه مه لي یيک.  
                 ايسلام عالمينده علم مشعلي نين سؤنمه سي نين سببلرينه ده توخونماق ايسته ييرم. عاغيل و ذکا عمومي بير فئنومئن دئييلدير و يالنيز سئچکينلره مخصوص بير حاديثه دير. علم بوتون جاذيبه سي و گؤزلليکلري ايله بوتون اينسانلاري راضي ائتمز. چونکو اينسان دايما داها الوئريشلي کامالي آختارار، اوزاق و قارانليق دونيالاردا ياشاماقدان خوشلانار. آراشديرماچيلار و فيلوسوفلار ايسه بو نؤوع اينسانلاري نه درک ائدر، نه ده آختارارلار.  
   
  ائرنئست رئنان
  سئیید جمال الدینه جاواب وئرمه دن اؤنجه اونا اولان حئيرتيمي و تششککورلريمي بيلديرمک ايسته ييرم. ايکي آي اؤنجه جمال الدینله تانيش اولدوم. بو تانيشليقدان چوخ ممنونام و دوغروسونو سؤيله مه لي یم کي، جمال الدین منه چوخ خوش و درين تاثير بوراخدي. آراميزدا کئچن صؤحبتلردن سونرا سوربوندا "علم و ايسلام ايليشکيلري" آديندا بير کونفئرانس دوزنله مک ايسته ديم. ايللر بويو ساووندوغوموز بير ايدديعا وار کي، هر بير دينين دَيَري او دينه اينانان اينسانلارين دَيَري ايله اؤلچولور. جمال الدین اؤزو بو ايدديعايا آچيق اؤرنکدير. جمال الدینله تانيش اولوب صؤحبت ائتديگيم زامان سانکي چوخ اسکي و صميمي بير دوستوملا صؤحبت ائديرديم. بئش عصر بويونجا اينسانين اسارتدن قورتولوشو اوچون چاليشان بن سينا، بن روشد و يا او مورتدلرين بيريسي ايله سانکي قارشي قارشييا ايديم. جمال الدینين اورتايا آتديغي ياخشي و فايدالي دارتيشمادا بير اؤنملي مؤوضوع اوزرينده گئرچکدن ده بؤيوک ايختيلاف و فرقلي باخيشا صاحيبيک. ايصرارلا سؤيله مک ايسته ييرم کي، روما و عرب اينسانليق تاريخينده اؤنملي يئره صاحيبلر. آنجاق بو اؤنملي تاريخي جريانين درين آراشديرمايا احتيياجي وار.دئمک اولار کي، لاتين ديلينده يازيليب و رومانين ايفتيخار قايناغينا دؤنوشن بوتون اثرلر سادجه روماليلارا مخصوص دئييلدير. ائله جه ده يونان ديلينده يازيلان بوتون اثرلر ده يونانلارين دئييلدير. عرب ديلينده يازيلان بوتون اثرلرده سادجه عربلر طرفيندن اورتايا چيخماميشدير. خريستيان يوردلاريندا اورتايا چيخان دَیَرلر ده سادجه خريستيان تاريخي نين اورونو دئييلدير. بو اساسلا دا ايسلام اؤلکه لرينده اورتايا چيخان دَیَرلر ده آنجاق و آنجاق ايسلامين نتيجه سي دئييلدير. جمال الدین بئله سانميش کي، من اينصافلي ياناشماني بير يانا بوراخيب و گئرچکلري سؤيلمه ميشم. هم ده جمال الدین يئنه ده بئله حساب ائتميش کي، ايسلام حاققيندا دئديکلريمي خريستيانليق حاققيندا دئمه ميشم. بو کي، خريستيانلارين آراسيندا دا نيفرت و ساواش موسلمانلارين آراسيندا اولدوغوندان آز اولماميشدير تامامييلا دوغرودور. چونکو بن روشدون موسلمانلارين اليندن چکديگي ظولمو قاليله ده خريستيانلارين اليندن چکميشدير...مادام کي، دوروم بو شکيلده اولموش، آرتيق سؤزو چوخ اوزاتماق ايستميرم. منيم گؤروشلريم بلليدير. نه خريستيانلاردان اؤز اينانجلاريني ترک ائتمه لريني ايسته ييرم، نه ده موسلمانلاردان. آنجاق هر ايکي طرفين آيدينلاريندان ايسته یيم بودور کي، اينانجلاري دولاييسييلا علمين گليشمه سينه انگل اولماسينلار، اعتيقادلاريني اؤز ايچلرينه بوراخاراق علمين گليشمه سينه يارديمچي اولسونلار. منيم بو بکلنتيم بير چوخ خريستيان اؤلکه لرده چؤزولموشدور و دين علمين اينکيشافينا انگل اولماماقدادير. آنجاق ايسلام اؤلکه لرينده هله ده دين علمين اينکيشافي قارشيسيندا ان بؤيوک انگل اولاراق گؤرونور. اوميد ائديرم کي، بو اؤلکه لرده ده بو پروبلئم چؤزولموش اولار. بو اوميد ايسلام اؤلکه لرينده ده گئرچکلشديگي زامان من و جمال الدین چوخ سئوينه جک و يئني دوروما خوش گلدين سؤيله يه جه یيک.  
                 جمال الدین مني اؤنملي مطلبلرله تانيش ائتدي. بو مطلبلر منيم نظرلريمين اساسلارينا تاثير ائتدي. بو اؤنملي مطلب ده بوندان عيبارتدير کي، ايسلام اؤز حياتي نين ايلک باشلاريندا ايسلام اؤلکه لرينده علمين اينکيشافينا انگل اولماميشدير. ايسلام اؤز حياتي نين ايکينجي مرحله سينده هاردا علم ايشيغي گؤرموشسه سؤندورمه يه چاليشميشدير. البتته بونو موسلمانلارين شانسسيزليغي کيمي قبول ائتمک لازيمدير.  
 
 qaynaq:
http://www.iptra.ir/prthnmn6u23nq.fd3.tzn2t2a.tfg2.html

6 Ağustos 2010 Cuma

بايراغيميز نئجه اولماليدير؟



گونتای گنجالپ
بايراغيميز نئجه اولماليدير؟

            اسکيلردن گونوموزه قدر دؤولتلرين «پوليتيکال سوسياليزاسيون» (سيياسال تولومساللاشما) آديندا آچيق سيياستلري اولموشدور. ميللي دؤولتلرين قورولوشو ايله بو پوليتيکا داها دا گوجلنميش و توپلوم طرفيندن اؤزومسنمه سي اوچون گليشن تئکنيک ايمکانلاردان دا يارارلانيلميشدير. ندير«سيياسال توپلومساللاشما؟» دؤولتين و ميلتين وارليغي نين سيمگه لريني و بو سيمگه لرين آرخاسيندا دايانان آنلاملاري توپلومون اورتاق اينانجي حالينا گتيرمکدير. بو رمزلر قارشيسيندا دوشونجه يه احتيياج دويمادان تپکيسل سايقي دويغوسونو گليشديرمکدير. بايراق و ميللي مارش بونلاردان عيبارتدير. چونکو بو رمزلر او دؤولته و ميلته منسوب اولان فردده گوج و گووَنليک پسيکولوژيسيني ساغلاميش اولور. «سيياسال توپلومساللاشا»نين اساس مقصدي دؤولتين و ميلتين رمزلريني توپلومسال اينانج پلانينا داشيماقدير. چونکو، يالنيز اينانج باغلاميندا توپلوم سيخ بير شکيلده يارديملاشما، دايانيشما و اؤزوئري اؤرنگيني تاريخي درينليگي اولان بير دوغرولتودا سرگيله ميش اولور. يالنيز اينانج توپلومون بوتون قاتمانلاريني ايچينه آلا بيلير. چونکو تاريخي گئرچکلر ايثبات ائدير کي، اينسانين عاغيلسيز، دوشونجه سيز، آراجسيز دؤنَمي اولموش، آنجاق اينانجسيز دؤنمي اصلا اولماميشدير. بو ندنله ده توپلومسال اينانجين بير پارچاسي اولان دَيَرلر اؤز وارليقلاريني اوزون عصرلر بويونجا، يا دا ابديين سوردوررلر. تاريخده بؤيوک مدنييتلرين چؤکوشو ده او مدنييتي اورتايا قويان اينانج سيستئمي نين اورتادان چيخماسي ايله گئرچکلشميشدير. بير مدنييتين اورتا ديرگيني اولوشدوران اينانج و يان ديرکلريني اولوشدوران سياسي و ائکونوميک تشکيلاتلانمادير. سياسي و ايقتيصادي قوروملا چؤکدويونده بير مدنييت يارا آلير، آنجاق چؤکمور. بو يارالاريني اوناريب يئنيدن يوکسلمه اولاناغي اولور. لاکين بير مدنييتين اورتاديريگيني تشکيل ائدن اينانج چؤکدويونده او مدنييت تاريخدن سيلينر. سومرلردن گونوموزه قدر داوام ائدن تاريخده بونون اؤرنکلرينه راست گلينمکده دير. تاريخده موغوللار کيمي کمييتجه آز اولان قؤوملرين بيردن يوکسه ليب و دونياني ايداره ائتمه لري نين ده سببي او ميلتين دويغولاريندا اؤزونه اولان اوستونلوک اينانجي نين دؤللنمه سي اولموشدور. بو اينانج چؤکدويونده ده سؤنموشلر، ايچبؤلونمه يه اوغراميشلار. بو اينانجي چينگيز خان کيمي ليدئرلر آشيلايا بيلميشدير. عئيني شکيلده حضرت محممد کيمي بير ليدئر چوخ آز ميقداردا نوفوسا صاحيب اولان و بيزانس- ساساني واسسالي اولماقلا غورور دويان عربلرده بو اينانجي يارادا بيلميشدير. بو کيمي تاريخي اؤرنکلري سايماق مومکوندور. قؤوملرين يوکسليشي و تاريخ صحنه سينه چيخيشلاري گوجلو بير اينانجا ساريلمالاري ايله اولموشدور. تورک تاريخينده بونون اؤرنکلرينه بول- بول راستلانماق مومکوندور. توپلومسال ائنئرژيني و بو ائنئرژي نين آماجيني، ارگيني بللي ائدن بايراق بو کيمي حسساس تاريخي آنلاردا دوغموشدور. بايراقلارين دوغوشو سيراسيندا رنگلرين او توپلومداکي آنلاملاري اوزَرينه ديقتلر يؤنلميشدير. توپلومسال اينانيشلاردا رنگلرين نه يي چاغريشديرماسي بو دؤنملرده چوخ اؤنملي اولموشدور. اؤرنگين ايسلامي اينانج چرچيوه سينده قورولان دؤولتلرده «ياشيل» رنگ اؤنجه ليک داشيميشدير. اسکي تورک اينانجيندا هر بير رنگ اطرافيندا بعضي اينانجسال بيلگيلر اولموشدور. شامانچيليقدا قيرميزي رنگ گؤوده ني (بدني) و تيني (روحو) بيرلشديرن رنگ اولموشدور. بو اوزدن ده قانين حرکتي دوردوغوندا بدن و روح آراسينداکي باغلار و باغلانتيلار قوپموشدور. بؤيوک فرانسا دئوريمينده قيرميزي رنگ دئوريمي سيمگله ين رنگ کيمي دئوريمين گرگين سوره سينده اورتايا چيخدي. مودئرنيزمين باشلانقيجي و فئوداليزمي دئويرن اينقيلاب کيمي تاريخه کئچن فرانسا دئوريميندن گونوموزه قدر قيرميزي دئوريمجيليگي چاغريشديرميشدير. «ساري»نين سوموت آنلامي اولماميشدير. ساري رنگ هم اوغورسوزلوغو هم ده اوغورو چاغريشديرميشدير. شامان اينانجيندا تانري نين ياشام باغيشلاما اؤزلليگي اولان «شين» سويوت (موجررد) آنلام بيلديرن رنگلره اکلنه رک، رنگين آنلاميني آيدينليغا قوووشدورموشدور. «ساريشين» دئديگيميزده «ساري» رنگينده کي سولغونلوقدان اثر-علامت گؤرمريک. گؤزلليگي و حيات دويغولاريني چاغريشديران «ساري» رنگيني ايمگه لريک. اويسا پاييزدا يارپاقلارين ساراليب تؤکولمه لري و اؤلمه کيمي اولايلار دا «ساري» صيفتي ايله آنلاديلير. ائله جه ده «قاراشين» دئديگيميزده قارانين قارانليق و اؤلومجوللوگوندن اوزاقلاشميش اولوروق. سئويملي قارا ايله راستلانيريق. آنجاق اسکي تورک اينانجيندا «گؤي- ماوي» رنگ چوخ ايچريجي اولموشدور. اوزايلاري دا اؤز ايچينده بارينديران بير صيفتدير. تانرييا عآيد اولان بوتون اؤزلليکلر اوندادير. بوراداکي «گؤي» سادجه ماددي دونيانين گؤرونومسلليگيني سيمگله مز. خيال دونياميزدا، ايچ دونياميزدا دا سونسوزلوغو «گؤي»  رنگله آلقيلاميش اولوروق. ماوي گؤيلرين و ديش ائوره نين سونسوزلوغو سؤز قونوسو دئييلدير يالنيزجا. ايچ ائوره نين ده سونسوزلوغو «گؤي» رنگده سئزگيسل (قاورامسيز آنلامايلا) آلقيلاما ايله سرگيلنميش اولور. تورک گله نَگينده بعضي رنگلرين ميکروموحيطده و ماوي کيمي بعضي رنگلرين ماکروموحيطده درين آنلامي اولموشدور. تورک تاريخينده رنگلرله ايلگيلي اينانيشلار ان چوخ خالي، کيليم و جئجيم صنعتينده کي ناخيشلاردا اؤزونو گؤسترميشدير. ايسلام اؤنجه سي تورک ايمپئراتورلوقلاريندا «گؤي» رنگين بايراقلارا يانسيماسي نين ندني ده بو اولموشدور. او چاغلارين شرطلرينه گؤره، سونسوزلوغو و تانريني رمزلشديرن «گؤي» رنگدن سونسوز گوج آلما اينانجي سيياستي ائتکيله ميشدير
  اولوسلارين اويانيشي اولاراق نيته له نن دؤنملرده بؤيله بير سورو اورتايا چيخميشدير: «اينديکي زاماني هانسي وئريلردن يولا چيخاراق شرح ائتمه لي یيک؟» بو سوالين ايکي جاوابي اولموشدور: 1. اينديکي زاماني کئچميشله و اولاني اولموشلارلا آچيقلاماق گره کير. 2. اينديکي زاماني گله جکله و اولاني اولمايانلا ايضاح ائتمک گرکمکده دير. بو ايکي طرز ياناشما اوزرينه مينلرجه کيتاب يازيلميشدير. اولوسلارين گليشمه سي بو ايکي تور ياناشمايا اوداقلانميشدير. ميلتين وارليغي نين گؤسترگه سي اولان هر شئيدن اؤنجه «ديل»دير. باشقا کولتور اؤگه لري ده ياشاملاريني ديلين وارليغيندا سوردوررلر. ديلين قايناغي ايسه ميتولوژيلر، فولکلور و تاريخدير. کاسيرئر «ميتولوژيسي اولمايان توپلوملار اولوس اولا بيلمزلر.»- دئيير. دوغرو بير تثبيتدير. چونکو ميتولوژيلرده سؤزجوکلر اوزايلارين سونسوزلوغونا وارا بيلير. يومورتانين ايچينه گيريب اورادا ياشام تورلري دوشله ييب آنلادا بيلير. ديل، اينانيلماز فانتاستيک مکانلاردا اؤيکوسل دئنه یيملر قازانا بيلير. بؤيله بير ديل اؤلمز. او زامان گونوموزو کئچميشين وئريلريندن يولا چيخاراق ايضاح ائتمک ضرورتي اورتايا چيخير. چونکو اينديکي زاماندا قوللانديغيميز بير ديل وار. بو ديلين قراماتولوژيک کؤکه ني و بونيه سينده داشيديغي اونودولموش و اونودولماميش آنيلار تاريخه دايانماقدادير. اينديکي زاماني و اولاني اولموشلارين وئريلريندن يولا چيخاراق شرح ائتمه ميز گره کير. آنجاق بو شرح يئترلي دئييلدير. چونکو تاريخ هر زامان گلديگي کيمي گئتمز. هر زامان گلديگي کيمي گئتسه ايدي، تاريخي موختليفليک ده يارانمازدي. اينديکي زاماني کئچميشين وئريلريندن يولا چيخاراق ايضاح ائتمک اسکي اينسانلارين اينانجسال، دويغوسال تجروبه لريندن يارارلانماقدير. اينديکي زاماني عقلي درينلييه دايانان بير يؤنتمله آچيقلاما مودئرن بير اولايدير. يالنيز ديني ياناشمالار اينديکي زاماني موطلق کئچميش وئريلرله ايضاح ائدر. ديني ياناشمانين گله جگي کئچميشده دير. پئيقمبرلرين ياشاديغي بللي بير دؤنم گله جگين ده ايدئاليدير. تورک تاريخينده اينديکي زاماني کئچميشين وئريلريندن يولا چيخاراق آچيقلاما ائيله ميني «گؤي» رنگ رمزلشديرمکده دير
«اينديکي زاماني گله جکله و اولاني اولمايانلا ايضاح ائتمه»  ايلکه سي اوسسال (عقلي) گئنيشله مه نين، درينلشمه نين گرکسينيميدير. وار اولانلارلا يئتينمه ييب، يئني اولوشوملار ساغلاماق تاريخسللييه داياناراق اوسسال چابالاييشي گرکديرير. بيليمسل نظرييه لر ده بوردان دوغار. عاقلين ايشله یيشيني و دئنه یيملر بيريکديرمه سيني نظرييه لر گوجلنديرر. گونوموزده بونو «چاغداشلاشما» قاورامي ايله تانيملاماقداييق. ائوريمه ندن اولان چليشکيلردير (تضادلاردير). گونوموزو کئچميشين و گله جگين وئريلريندن يولا چيخاراق ايضاح ائتمه چابالاري جيدي چليشکي اولوشدورار. اينديکي زاماندا کئچميش و گله جگين «آچيقلامالاري» قارشي- قارشييا گه لر. بو قارشيدورمالار تاريخي جانلي توتار. اسکي ايله يئني نين، اؤزلليکله دوشونجه پلانيندا قارشي-قارشييا گليب گؤروشلريني آچيقلامالاري اينديکي زامانين درينلشمه سيني، گئنيشله مه سيني ساغلار. ائوريم ديالئکتيگي بؤيله جه چَليشيک وارليقلارين قارشيلاشماسي ايله مئيدانا چيخار. اولانلا اولمايانين دويغولاردا و دوشونجه لرده کي ساواشي سورَکلي دئوينيمه اولاناق ساغلار. بؤيله جه بوتون داللاردا ائوريم دورمادان سوروب گئدر. اينديکي زاماني گله جکله، اولاني اولمايانلا تفسيرائتمه ائيله ميني چاغداشلاشما آدي آلتيندا قيرميزي رنگ ايفاده ائدر
  ايران گئنه لينده اويانيش ائوره لريني ياشايان تورکلرين «اينديکي زامان»يني هم کئچميش هم ده گله جک زامانين وئريلريندن يولا چيخاراق آچيقلاماق قاچينيلماز اولدوغو اوچون «گؤي» و «قيرميزي» رنگلردن يارارلانماق بير احتيياج کيمي اوتايا چيخير. کئچميش اوزرينه آراشديرمالار آپاريب اونو اؤيرنمک، اونون حاققيندا بيليمسل بيلگيلر الده ائتمک مومکوندور. آنجاق گله جک حاققيندا بيليمسل بيلگي الده ائتمک مومکون دئييلدير. گله جک دايما بير نظرييه حاليندا قالماغا داوام ائده جکدير. بو اوزدن ده گونوموزون تفسيرينده يئترلي اولماسا دا کئچميشين رولو گله جکدن داها اوستوندور. او زامان گونوموزون شرحينده ماوي رنگ اوستونلوک قازانمالي و بايراقلاشمادا بيرينجي قاپساييجي رولو اوستلنمه ليدير. گونوموزو گله جگين وئريلريندن يولا چيخاراق ايضاح ائتمه «گؤي» رنگين زمينينده اورتادا اولماليدير. يعني بوتونو ايله ماوي زمينين اوزرينده بير پارچا «قيرميزي» رنگ. چونکو کيمليک تاريخي بير اولقودور. او گله جکده دئييل. بير باشي گله جکده اولسا دا ان باريز وارليغي ايله تاريخي بير اولقودور. اويانيش سورجيني سونسوزلوق (گؤي رنگ) ايچينده آنلادان چاغداش عاغيل (قيرميزي رنگ). ايران گئنه لينده کي  تورکلوگون وارليغيني رمزلشديرن بير بايراقدا تام اولاراق ماوي رنگين ايچينده قيرميزي بير دايره اولابيلير. بو دايره نين ايچينده حيلال و اولدوز اسکی اونودولموش فاتئحلیگیمیزین سیمگه سیدیر. گوندوز ماوی و آیدینلیق گؤیون آلتیندا، گئجه لرده آیلی اولدوزلو آیدین گؤیون آلتیندا یاشایان و دوشونجه سی هئچ بیر زامان قارانلیغا باتمایان تورک میللتی. 
02/11/2009